Beeld Trouw

Poëzie Janita Monna

De schijn van veiligheid op de poëtische snijtafel

Tussen alle naar verse drukinkt ruikende bundels, sprong eentje er meteen uit. Het papier was vergeeld, de rug kapot, het boekje was, gezien het briefje dat tussen de bladzijden zat gevouwen (‘Gered van de papierversnipperaar’) kennelijk al eens voor oud papier aangezien. Oud was deze kleine bloemlezing zeker, iemand had ’m in 1936 aangeschaft. Nog voor de oorlog. Het maakte me nieuwsgierig. Wat was toen de ‘Nieuwste Dichtkunst’ (zoals het boekje heette)? Er stonden gedichten in van Marsman, Achterberg en Vestdijk, maar ook van H. de Bruin. Poëzie was in elk geval iets voor mannen, de bundel telde op zo’n zestig dichters een handvol vrouwen. Ik keek naar de stapel ‘nieuwe dichtkunst’ die de postbode net had bezorgd, hier was de verhouding omgekeerd: één man, de rest vrouw. En jong. 28 bijvoorbeeld, is Iduna Paalman, die nadat ze eerder verhalen publiceerde, onlangs als dichter debuteerde met ‘De grom uit de hond halen’.

Haar gedicht ‘Geschiedenisles’ deed me even anders naar de dichters uit de bloemlezing kijken. Hun werk was inmiddels gecanoniseerd, of vergeten, voor de lezer van nu in ieder geval overzichtelijk ondergebracht in literaire stromingen en bewegingen. Paalman houdt dat achteraf verklaren, het zoeken naar oorzaak en gevolg, secuur tegen het licht. “In de stad van de overlevenden is alles schematisch / onder woorden gebracht. / (…) / In de stad worden werkstukken gemaakt alsof het huizen zijn / die beschermen tegen kou en herhaling.”

Paalmans taal is krachtig, helder en geestig

Gevaar op afstand houden, toeval uitsluiten, een schijn van veiligheid creëren door alles dicht te timmeren in afspraken, regels en wetten – het idee woekert in de maatschappij, Paalman legt het op de poëtische snijtafel. Ze noemt zich een ‘riskmanager’, iemand die risico’s inschat en probeert te beperken. Ze laat de wrange kanten ervan zien, zoals in geval van echtscheiding.

“Bij de overdracht / knikten wij kinderen: jullie hebben het, geheel volgens afspraak, voortreffelijk gedaan.” Ouders mogen dan alles keurig hebben vastgelegd, een leven laat zich niet in schema’s persen. En dus keert Paalman de boel ook om, laat ze de keerzijde zien van al die protocollen en contracten. “Wat is geruststellen als niemand zich nog zorgen maakt?” Als iedere potentiële ramp al op papier is uitgedacht, verdwijnt dan niet ook de mogelijkheid om de dans te ontspringen, ofwel de kans op geluk? Een prikkelende gedachte.

Even aanstekelijk is daarbij haar taal. Die is helder, geestig en zit vol krachtige beelden. Zo bijvoorbeeld, beschrijft ze iemand die alles meezit: “De wereld, kortom, zwiept / je geen enkele tak in het gezicht”. Halbo C. Kool en C. J. Kelke, samenstellers van Nieuwste Dichtkunst, verzuchten in hun voorwoord: “Vele lezers staan vreemd tegenover dichtkunst en zeggen, dat zij er ‘nooit’ iets van begrijpen.” In dat opzicht is er weinig veranderd. Iduna Paalman is een spannende nieuwe stem, de moeite waard om over de poëziekoudwatervrees heen te stappen.

Iduna Paalman
De grom uit de hond halen
Querido; 80 blz. € 17,99 

Audit

Er bestaat een groep riskmanagers, ik ben er een van. We komen graag
samen in een huis met gematteerde ramen, taxeren de dreigingen, verdelen
ons zorgvuldig over de straten.

Al op de eerste hoek weet ik een schaafwond uit een tegel te schrapen,
een clash uit een auto, een grom uit een hond. Botten bevrijd ik
van hun prematuur gevormde breuken, parkeergarages
van hun diep in de staalconstructies verscholen rekenfouten.
Uit een vrouw verwijder ik het weggaan, uit het kind
de vroegtijdige verlating.

Van wat pijn lijdt en kouvat neem ik de besmetting weg. Ik repareer
wat harig schuurt, roestig drupt, weerloos naakt op de akker staat.
Kompasnaalden in zakken van traag volgezogen jassen, stikgevaar
in stilstaande adem, de onderstroom in vreemde gangen, sluizen
in manieren van praten.

’s Avonds rapporteer ik: alles wat misging is voorkomen, alles wat
jankte kan rustig gaan slapen.

Iduna Paalman

Janita Monna (1971) is journalist en recensent. Ze woonde lange tijd op Bonaire waar ze als correspondent werkte. Monna werkte als redacteur Poetry International festival en was initiatiefneemster voor de jaarlijkse Gedichtendag. Voor Trouw schrijft ze wekelijks over poëzie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden