In MemoriamLouis Andriessen (1939 - 2021)

De scherpe, eigenzinnige Louis Andriessen zette de Nederlandse muziek totaal op zijn kop

Componist Louis Andriessen (l) en dirigent Reinbert de Leeuw. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Componist Louis Andriessen (l) en dirigent Reinbert de Leeuw.Beeld Hollandse Hoogte / ANP
Mischa Andriessen

Meteen nadat bekend werd dat componist Louis Andriessen was overleden, plaatste jazzsaxofonist Yuri Honing een liefdevol bericht op Facebook: ‘Dank voor alle adviezen, Louis, zeker in tijden dat componeren onder jazzmusici not done was en jij me altijd hebt gestimuleerd door te gaan.’

Op verschillende manieren markeert de dood van Andriessen het einde van een tijdperk in de muziek waarvan de invloed en het belang niet te overschatten zijn. Met andere scherpe, eigenzinnige geesten als Reinbert de Leeuw, Peter Schat en Misha Mengelberg, zette Andriessen de Nederlandse muziek totaal op zijn kop.

Eind jaren zestig was hij een van de kopstukken in de beruchte Aktie Notenkraker, een ongekende coup waarmee Andriessen en de zijnen een rigoureuze vernieuwing van klassieke muziek in Nederland eisten en ook kregen. Van begin af aan liet Andriessen in zijn werk een grote maatschappelijke betrokkenheid toe, die gepaard ging met een soms laconiek lijkende maar uiteindelijk zeer principiële en verstrekkende kijk op muziek.

Door de barrrière

Andriessen doorbrak de grens tussen hoge en lage kunst, tussen verheven en banaal. Zijn vader was Hendrik Andriessen, gerenommeerd organist en componist van voornamelijk kerkmuziek. Louis’ oudere broer Jurriaan werd ook componist, maar was door de jazzplaten waarmee hij zijn broertje liet kennismaken, naar zeggen van Louis de beste leermeester die hij ooit had gehad.

Andriessen brak onverbiddelijk met het statige, soms welhaast heilige aura dat de klassieke muziekcultuur veelal had. Hij startte meerdere projecten op, zoals Orkest De Volharding en het Hoketus-Ensemble, waarin het er niet om ging de beste musici bij elkaar te brengen, maar juist het beste in de aanwezige musici boven te brengen.

Daarnaast moest hij niets hebben van een hautaine kijk op andere genres dan klassiek. Hij hield van buitenbeentjes en verschoppelingen, en hield bijvoorbeeld veel van de oprechte eenvoud in de muziek van de obscure boogiewoogie-pianist Jimmy Yancey. Hij herkende jaren terug meteen al de kwaliteiten en de scheppingsdrang in een jong, belovend musicus als Yuri Honing. Dat hij de jonge blazer stimuleerde door hem per prentbriefkaart opbouwende kritieken te sturen, tekent Andriessen ook ten voeten uit. Precies zoals hij zonder voorbehoud zijn liefde voor de disco van Janet Jackson uit de doeken deed.

Hoekig en houterig: typisch Nederlands

Ritme is een essentieel aspect van Andriessens muziek en hij vond domweg betere, interessantere ritmes buiten de klassieke stroming. Terwijl je de hoekigheid, soms zelfs houterigheid van Andriessens ritmiek haast niet anders dan typisch Nederlands kunt noemen, maakte Andriessen eerst vooral in het buitenland school. In de Verenigde Staten zijn talloze componisten in hoge mate door zijn werk beïnvloed. Wie De Staat, een van Andriessens meest bekende en ook meest geslaagde werken beluistert, hoort direct dat werken van componisten als bijvoorbeeld de Amerikaan Michael Torke er veel op lijken.

In eigen land bleef de houding ten opzichte van Andriessen karakteristiek nuchter. Dat de componist daar beslist tekort mee werd gedaan, leek hem zelf betrekkelijk weinig uit te maken, wat als een teken van echte grootsheid moet worden opgevat. Toen in 2013 de Britse musicoloog Robert Adlington zijn boek Composing Dissent over Andriessen en de Nederlandse muziekcultuur van de jaren zestig publiceerde, moest de auteur steeds aan de Nederlandse pers uitleggen waarom deze componisten überhaupt een interessant onderwerp waren.

Menigeen heeft ook pijnlijke herinneringen aan de documentaire waarin Andriessen voor het eerst in jaren een werk voor het Concertgebouworkest schreef en door dirigent Mariss Jansons gekapitteld wordt. En toch kreeg Andriessen exact een passend eerbetoon: een onstuitbare rockband uit Nijmegen, met een rauwe, hoekige ritmiek, die zich noemde naar dat nog altijd zo fris en majestueus klinkende werk, De Staat.

En dan een persoonlijke slotnoot; mijn leven lang wordt me gevraagd of Louis en schrijver dezes wellicht familie zijn. Het enig echte antwoord is nee en dat dat me ten zeerste spijt .

Lees ook:

Het opus ultimum van componist Louis Andriessen is afscheid en eerbetoon tegelijk

Het werk May is niet alleen een eerbetoon, maar tevens een afscheid. Een opus ultimum, in samenwerking met Andriessens oud-leerling Martijn Padding voltooid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden