Recensie Le Corbusier

De Scheldestad die niet kwam in Antwerpen, maar wel in India

Beeld FondationLeCorbusier

Een modelstad wilde de beroemde architect Le Corbusier bouwen aan de Schelde. Die kwam er niet, in India realiseerde hij wel zijn droomstad. Een tentoonstelling toont hoe Antwerpen-Linkeroever er had kunnen uitzien.

Een moderne stad met grote wooncomplexen op palen en autowegen op vijf meter hoogte, zodat voetgangers zich vrij kunnen bewegen. Zo had het stadsdeel Linkeroever in Antwerpen eruit gezien, als de plannen van de beroemde architect Le Corbusier waren uitgevoerd. In de jaren dertig ontwierp hij een compleet nieuwe stad voor een half miljoen mensen op de linker oever van de Schelde, waar het gehucht Sint Anna toen nog de enige bebouwing was. 

Wie nu – 85 jaar nadat Le Corbusier met zijn opzienbarende ontwerp kwam – naar de skyline van Linkeroever kijkt, ziet woontorens. Ze werden na de oorlog gebouwd toen stad en haven een snelle groei doormaakten. Het zijn er bij lange na niet zo veel als Le Corbusier had willen realiseren. Er wonen ‘slechts’ 16.000 mensen, een paar procent van de 520.000 inwoners die Antwerpen telt. Voor veel voorzieningen zijn ze aangewezen op de rechter oever, die ze via tunnels en een veerdienst kunnen bereiken. De brug die Le Corbusier voor ogen stond, is er ook nooit gekomen. 

Megalomaan plan

Was het een megalomaan plan? Of was Le Corbusier (1887-1965, geboren als Charles-Édouard Jeanneret-Gris) zijn tijd ver vooruit toen hij zijn ‘droomstad’ ontwierp aan de Schelde? Wat in Antwerpen niet lukte, kreeg de architect twintig jaar later wel voor elkaar. In India verrees begin jaren vijftig Chandigarh: een horizontale variant op de modernistische modelstad die hij had willen bouwen aan de Schelde. De expositie ‘Le Corbusier. Linkeroever & Chandigarh’ in het Museum aan de Stroom in Antwerpen vertelt het verhaal van beide projecten aan de hand van originele ontwerptekeningen en foto’s en films van het leven in Chandigarh.   

Beeld Fondation Le Corbusier

Voor Le Corbusier stond vast dat mensen een beter leven hebben in een moderne, strak geordende stad met veel groen. ‘La Ville Radieuse’ (stralende stad) noemde hij zijn ideale stad, die een aanklacht was tegen de negentiende-eeuwse steden met smalle straten, donkere huizen en een gebrek aan hygiëne. Met zijn ideeën baarde hij opzien, maar hij kreeg ook veel kritiek, omdat het tot een kaalslag zou leiden van historische stadskernen. 

In 1933 doet Le Corbusier mee aan een internationale wedstrijd voor Antwerpen-Linkeroever, waar een nieuw stadsdeel is gepland. Vijf jaar werkt hij eraan, maar er worden geen winnaars aangewezen. Door de crisis zijn de ambities voor de Schelde-oever inmiddels drastisch bijgesteld. Als begin jaren zestig Linkeroever de hoogbouwwijk wordt zoals we die nu kennen, rest er niets meer van de ideeën van Le Corbusier. 

Sloppenwijken

Zijn droomstad heeft hij dan al wel kunnen realiseren in India. Chandigarh met brede straten en veel parken is opgedeeld in dertig sectoren voor de verschillende bevolkingsklassen. Elke sector heeft haar eigen winkels, scholen en gezondheidszorg. De stad, opgezet voor 500.000 bewoners, telt er nu 1,2 miljoen. De uitbreiding gebeurt nog steeds volgens het systeem van Le Corbusier. Door deze gereguleerde ontwikkeling op het ritme van de tijd floreert de stad, al zijn er ook rafelranden in geslopen: de allerarmsten bivakkeren in sloppenwijken.  

Gerechtsgebouw in Chandigarh Beeld Bärbel Högner

De makers van de expositie wagen zich niet aan speculaties hoe Antwerpen-Linkeroever zich zou hebben ontwikkeld als het ontwerp van Le Corbusier was uitgevoerd. Hadden de Belgen wel willen wonen in zo’n strak georganiseerde stad? Zou het tot leegloop van de historische stad hebben geleid? Fascinerend is wel hoe Le Corbusier zijn tijd vooruit was met zijn ideeën over het scheiden van auto’s en voetgangers en zijn pleidooi voor meer groen in de stad, niet alleen op de grond maar ook op de daken. Al zijn woongebouwen hadden daktuinen en stonden op palen, waardoor hij slechts 12 procent van Linkeroever hoefde te bebouwen. “De stad heeft dus een winst van 112 procent”, zei hij, “want mensen kunnen onder en op mijn gebouwen wandelen.”

‘Le Corbusier. Linkeroever en Chandigarh, t/m 18 aug. in Museum aan de Stroom, Antwerpen.   

Lees ook:

Le Corbusier in India

Chandigarh is de schoonste en rijkste stad van India.Hier zijn de straten breed, de parken groen, de kinderen dikker dan elders. Bewoners zijn vreselijk trots op hun stad, die ruim 50 jaar geleden ontstond op de tekentafel van Le Corbusier. Maar langs de randen groeien de sloppenwijken en beuken de bulldozers. Arme mensen mogen wel werken maar niet wonen in de Ideale Stad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden