Beeld uit Beppie, een film van Johan van de Keuken over zijn Amsterdamse buurmeisje (1965).

Grasduinen in oude films

De schatten uit Eye zijn nu te zien op je eigen tv-scherm

Beeld uit Beppie, een film van Johan van de Keuken over zijn Amsterdamse buurmeisje (1965).Beeld eye filmmuseum

Zo’n 50.000 filmtitels liggen er in de depots van het Amsterdams filmmuseum Eye. Een deel daarvan is nu ook thuis vanaf de bank te zien. Filmrecensent Ronald Rovers tipt enkele juweeltjes.


In 1965 maakte Johan van der Keuken een film van een half uur over zijn Amsterdamse buurmeisje Beppie. We zien haar spelend op straat, in de klas, patat etend op de Albert Cuypmarkt, bij de intocht van Sinterklaas en bij een kerstviering van het Leger des Heils, want bij Beppie thuis hadden ze niet veel te besteden. Een film over een meisje op de rand van volwassenheid, maar ook een film over een stuk geschiedenis. Via de nieuwe Eye Film Player kijk je vanaf je bank rechtstreeks het verleden in. Soms zelfs helemaal terug naar het begin van de 20ste eeuw.

Beppie is één van de negentig films die filmmuseum Eye sinds januari online heeft gezet. En er volgen er nog vele, zegt manager digitale presentatie Irene Haan. Elke maand komen er nieuwe titels bij uit de fysieke collectie van het museum: zo’n 50.000 films, opgeslagen in meer dan 200.000 filmblikken, samen goed voor kilometers celluloid. Beetje bij beetje worden ze nu omgezet in mega- en gigabytes.

Succesvolle vrouwelijke regisseurs

Voor liefhebbers voelt grasduinen in de nieuwe Eye-Player als graaien in een schatkist. Veel van deze titels kun je zelden of nooit in een bioscoop zien, maar nu wel thuis. Zoals het melodrama Shoes uit 1916 over een winkelmeisje dat zo arm is dat ze geen schoenen kan kopen en in de verleiding komt om zich te prostitueren. Een film van de hand van de Amerikaanse Lois Weber, een van de meest succesvolle vrouwelijke regisseurs van dat moment. Meestal richt Eye zich op Nederlandse films, maar om het beeld recht te zetten dat alleen mannen in die tijd films maakten, restaureerde Eye ook deze vroege Amerikaanse film.

Er zitten meer buitenlandse films in het aanbod, zoals een aantal ‘vingeroefeningen’ van Walt Disney uit de periode 1924-1927. Maar het overgrote deel zijn documentaires en fictiefilms van Nederlandse makers. Van Louis van Gasteren is de korte film Omdat mijn fiets daar stond te zien, over het hardhandige optreden van de Amsterdamse politie op de trouwdag van toen koningin Beatrix en prins Claus. Een jonge Jan Wolkers, op een podium, opent de documentaire met een verklaring over zijn vader, “die ooit bij de politie vertrok met de historische woorden ‘omdat de verkeerden altijd de klappen krijgen’”. En inderdaad: de politie gaat flink tekeer. Gelukkig kon Van Gasteren het allemaal vastleggen.

Wie nog wat verder terug in de tijd wil met de Van Oranje’s, vindt in de compilatiefilm Amsterdam in de film opnamen van een bezoek van de familie aan de hoofdstad uit 1921, met Wilhelmina wuivend vanaf een balkon van het Paleis op de Dam. Eye heeft zelfs opnamen van de kroning van Wilhelmina op 6 september 1898, gemaakt met een camera van 500 kilo die werd aangedreven met een stoomturbine en accu’s, maar die film is nog niet via deze nieuwe speler te zien.

Een ander hoogtepunt is een van de grote ‘verloren’ films uit de eerste gouden periode van Hollywood, Beyond the Rocks met Gloria Swanson en Rudolph Valentino uit 1922. Decennialang werd de film als verloren beschouwd, tot begin deze eeuw een Haarlemse verzamelaar zijn collectie aan Eye naliet. Tussen de meer dan tweeduizend filmblikken ontdekte medewerkers van Eye de volledige film. Vier jaar lang werd gewerkt aan de restauratie.

Ook bezienswaardig in ‘Blue Movie’ zijn de toen spiksplinternieuwe Bijlmerflats.  Beeld eye filmmuseum
Ook bezienswaardig in ‘Blue Movie’ zijn de toen spiksplinternieuwe Bijlmerflats.Beeld eye filmmuseum

Rijke maar oude miljonair

Beyond the Rocks vertelt het verhaal van de mooie Theodora Fitzgerald, een van de dochters van een verarmde aristocraat die volgens haar familie moet trouwen met een rijke maar oude miljonair. Zij trouwt echter liever met de avontuurlijke graaf Hector Bracondale, gespeeld door Valentino. Hij is alleen niet ‘het trouwende type’. Een film over de aloude vraag: moet ik mijn leven geven aan geld en vastigheid of aan liefde en avontuur?

Voor een deel van de films wordt door Eye een kleine vergoeding gevraagd, maar dan kun je bijvoorbeeld wel Blue Movie van Wim Verstappen uit 1971 zien. Nog steeds geldt die als een van de best bezochte films uit de Nederlandse filmgeschiedenis en vast niet omdat het destijds de eerste Nederlandse film was waarin je seksscènes en een erectie kon zien. De Centrale Commissie voor de Filmkeuring verbood de uitbreng in eerste instantie, maar Verstappen schreef een brief en claimde dat de film eígenlijk een vorm van maatschappijkritiek was. Toen mocht het wel.

Ook bezienswaardig in ‘Blue Movie’ zijn de toen spiksplinternieuwe Bijlmerflats. Hoe meer films museum Eye aan deze collectie gaat toevoegen, hoe weidser het uitzicht op onze recente geschiedenis wordt.

Zin in een film? Kijk op: https://player.eyefilm.nl/nl/home

Lees ook:

Voor liefhebbers die hun eigen kijkervaring willen verdiepen. Over o.a. de openingsscène, cameravoering, muziek, montage en acteerstijlen. Filmcolleges voor beginners

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden