De Romanovs wilden álles hebben, blijkt in de Amsterdamse Hermitage

Henri Matisse, Naakt, 1908. Tijdelijk te zien in de Hermitage Amsterdam. Beeld © State Hermitage Museum, St Petersburg

Een Leonardo da Vinci, een Rogier van der Weyden, Rembrandt, Dürer, Matisse, en ga zo maar door. De Romanovs wisten wat verzamelen was.

Sinds Peter de Grote eind zeventiende eeuw onder andere Rembrandts ‘David en Jonathan’ uit Nederland mee naar huis nam, stuurden alle opeenvolgende Russische tsaren en tsarina’s hun diplomaten de wereld over om kunst te kopen. Liefst hele verzamelingen in één keer. 

De opbrengst van deze verzamelwoede, zo’n 3 miljoen objecten, is tegenwoordig gehuisvest in de Hermitage in Sint-Petersburg, aangevuld met diplomatieke cadeaus en archeologische vondsten. Omdat de Hermitage Amsterdam, de Nederlandse satelliet van het Russische museum tien jaar bestaat, mocht het 200 topstukken uit deze schatkamer tentoonstellen.

Tweetallen

Wie nu in Amsterdam op 200 westerse schilderijen rekent, komt bedrogen uit. De grote verrassing van deze tentoonstelling is de veelzijdigheid van de Russische collectie, die vrijwel het hele Oostelijke Halfrond en 25.000 jaar omvat. De grote zaal is ingericht met tweetallen, die steeds de breedte van de collectie benadrukken: werken uit verschillende werelddelen of tijdvakken, die veel gemeen hebben.  

En opvallend vaak blijft de blik hangen aan een exotisch voorwerp. Zo is er een adembenemende paardentooi uit Pazyryk (Siberië). Daar werden in de derde eeuw voor Christus paarden begraven onder schitterende kleden en met hoofdversiering. Het paard in Amsterdam draagt een indrukwekkend fantasiegewei, gemaakt van vilt, zijde, goud en hout. Ook de zwaan, die Jan Fabre in 2016 op een beeld van dekschilden van juweelkevers zette, concurreert vergeefs om aandacht met de sprookjesachtige Siberische zwaan van vilt van 4000 jaar oud. 

Zijderoute

Een groot deel van de tentoonstelling is ondergebracht in kleine kabinetten en bevestigt het veelkleurige beeld van de collectie. Het gaat van eeuwenoude archeologische vondsten, bijvoorbeeld uit het antieke Kolchis of van de Vikingen, tot kunstwerken uit China en Japan. Opvallend zijn ook de voorwerpen uit het gebied van de Zijderoute. Zo spreekt het opschrift uit het graf van Timoer Lenk, de beroemde Mongoolse veroveraar, tot de verbeelding. Ook de westerse kunst is de moeite waard: grote namen als Lucas Cranach de oudere, Lorenzo Lotto en Caspar David Friedrich zijn vertegenwoordigd. Van Rembrandt hangt er een tekening.

Aan de tentoonstelling is de gretigheid van de verzamelaars af te lezen. De Romanovs wilden álles hebben. Je kunt zeggen: missie geslaagd. Maar als je alles wilt hebben, grijp je ook weleens mis. 

Donna Nuda

Zo staat de ‘Donna Nuda’ van Leonardo da Vinci, die Catharina de Grote dacht te hebben gekocht, nu bekend als een van tien kopieën uit zijn werkplaats. Het prachtige schilderij ‘De Heilige Lucas tekent de Madonna’ van Rogier van der Weyden is waarschijnlijk door de ateliermedewerkers en niet door de grote meester zelf geschilderd. De ‘Sint-Franciscus’ van Zurbarán is een echte ‘Sint-Franciscus’ van Zurbarán, maar wel een van de kleinere. Voor de echt beroemde werken van deze meesters moet je naar andere musea zoals het Louvre en het Prado. 

Het is tussen al die grote namen een klein object dat de show steelt op deze tentoonstelling. Direct aan het begin staat een minuscuul beeldje, net een decimeter groot, van bijna 25.000 jaar oud: een van de Venusbeeldjes van Kostjonki (zie hierboven). Dat zijn net zulke vrouwelijk gevormde beeldjes als de 30.000 jaar oude Venus van Willendorf. Die laatste is gevonden in Oostenrijk, de Russische Venussen komen uit Zuid-Rusland. Deze heeft pronte borsten, een zwangere buik en slanke armpjes en beentjes. Misschien niet zo bekend als haar Oostenrijkse zusje, maar wel mooier van kleur en eleganter van vorm.

‘De schatkamer! Meesterwerken uit de Hermitage’ is te zien tot en met 25 augustus. Info. www.hermitage.nl

Lees ook: 

Hollandse meesters eindelijk even thuis in nieuwe Hermitage-tentoonstelling

Voor het eerst komen Hollandse meesterwerken uit het moedermuseum in Sint-Petersburg naar de Hermitage in Amsterdam, waaronder zes Rembrandts.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden