Recensie

De roman van Berend Sommer is een erkenning van het fenomeen Thierry Baudet

Berend Sommer Beeld Alexander Schippers

Berend Sommer beschrijft een aanstormende heersende klasse zonder ware begeestering.

Romans over de Amsterdamse grachtengordel gaan steevast over de voosheid en de oppervlakkige glamour van het leven aldaar en ook vermaken de auteurs ervan ons graag met een paar verhulde portretjes van bekende Nederlanders. De onweerstaanbare val van Henri Furet, van Berend Sommer (1990) vormt daar geen uitzondering op. 

Het bijzondere is echter dat de grachtengordel hier het toneel is van een strijd tussen wetenschappelijke en politieke ambities, terwijl je voor die laatste eerder aan Den Haag als locatie zou denken en de wetenschap (behalve bij Karel van het Reve) meestal geen al te dankbaar onderwerp voor satire vormt.

In hoofdpersoon Henri Furet en zijn Vrienden van de Grondwet herkent de lezer Thierry Baudet en zijn Forum voor Democratie; je zou deze roman dus kunnen beschouwen als een erkenning van het fenomeen Baudet, die er overigens behoorlijk ongrijpbaar uit komt: is hij een man van slimme theorieën, een charismatisch politicus, een vrolijke oplichter? Sommer laat het in het midden, hij heeft zo te zien geen speciale boodschap met zijn boek, eerder lijkt hij het opportunisme van al zijn personages en hun ideeën op de korrel te nemen.

Verteller Wim Hageman bijvoorbeeld is een zelfvoldane kwast, net gepromoveerd op de persvrijheid in Nederland (de roman had ook ‘Onder promovendi’ kunnen heten, bijna iedereen heeft een doctorstitel op zak of is met een proefschrift bezig), die zich voornamelijk druk maakt over zijn naam en imago, terwijl hij in feite niet veel meer dan een aangever is. Hij is vagelijk bevriend met Furet, via wie hij zichzelf probeert omhoog te werken door anoniem kwaadaardige inlichtingen over hem aan de gretige journalisten te geven in ruil voor een artikel over zijn eigen proefschrift.

Zo wordt de indruk gewekt dat behalve in de politiek en de wetenschap ook in de krantenwereld enorm wordt gesjoemeld en gemarchandeerd. Hagemans grotendeels uit de duim gezogen verhaal komt echter genadeloos uit, waarna een niet eens getergde maar veeleer geïntrigeerde Furet hem, bij wijze van onverwachte volta, vraagt voor hem in de Tweede Kamer te komen zitten maar Hageman weigert, al komt hij daar later, te laat, weer op terug. De onweerstaanbare val van Henri Furet heeft met dit soort onverwachte wendingen ook wel iets weg van een vaudeville.

Opgewekte illusieloosheid

Wat het volle licht in Sommers roman krijgt is in feite de teloorgang van iedere ideologie, iedere ware begeestering; al zijn personages belichamen de leegheid van zowel de wetenschappelijke, politieke als media-wereld. Maar het is opgewekt getoonzette illusieloosheid en Sommer weet het op een soms wat studentikoze maar toch geestige wijze neer te zetten, zoals bijvoorbeeld in deze scène waarin Furet zich afmaakt van een discussie met een wetenschapper over het nut van instituties: 

"Het was een intens steekspel, waarbij Furet wild met zijn armen zwaaide om zijn argumentatie kracht bij te zetten. Het contrasteerde met het ingetogen sarcasme waarmee Philips hem langzaam maar zeker in het defensief dwong. Toen hij merkte dat hij de discussie niet ging winnen omdat Philips hier duidelijk langer over had nagedacht, breedsprakeriger was en een aantal subtiele steken onder water gaf waar hij niet direct een antwoord op had, maakte hij een wegwerpgebaar, en leunde achterover: 'Who cares?'" 

Het wegwerpgebaar als Pyrrhus-overwinning. Sommer, zo jong als hij is, heeft deze ideologische onverschilligheid van de heersende en de aanstormende klasse goed geraakt. Zijn personages zijn, behalve Furet, bovendien ook weer niet zo een-op-een in elkaar gefabriekt dat je je voortdurend bewust bent van hun ware identiteit. De onweerstaanbare val van Henri Furet is daarmee wel degelijk een werk van fictie en de beschrijving van de hoofdpersoon met zijn beurtelings briljante en dan weer oppervlakkige trekjes levert een mooie karakterstudie op: Furet/Baudet als een ontsnappingskunstenaar.

Wel heb ik moeite met het tweede deel, waarin een journaliste het hele verhaal van Hageman en Furet nog eens vanuit een net iets ander perspectief overdoet. En ook het slot van de roman met een plots wegdeemsterende Furet bevredigt niet. Maar dat zijn in feite technische tekortkomingen die in een volgende, wellicht ook iets diepgravender roman rechtgezet kunnen worden.

OordeelMooie karakter-studie, geestig, maar met technische tekort-komingen.

Berend Sommer
De onweerstaanbare val van Henri Furet
Prometheus; 320 blz. € 19,99

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. Meer recensies leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden