Recensie

De resonantie van lichamen in Congo, land van leed en leugens

De voorstelling ‘Congo’ ging in première in bijzijn van prinses Beatrix. Beeld Agathe Poupeney

THEATER
Congo
Faustin Linyekula
★★★★★

De Congolese zangeres Pasco Losanganya doet tijdens de voorstelling ‘Congo’ haar tuniek uit. Witte verfstreken vormen woorden op haar imposante zwarte lijf: ‘België’, ‘Duitsland’, ‘UK’, ‘Nederland’ en nog tien andere mogendheden die aanwezig waren bij de Koloniale Conferentie van Berlijn (1884-1885). Een krachtiger verbeelding van koloniale exploitatie is er niet.

Dat de voorstelling over Congo gaat, een land dat eigenlijk niet bestaat, zoals verteller Daddy Moanda Kamono uit Éric Vuillards documentaire-roman ‘Congo’ in de voorstelling citeert, is niet los te zien van het Nederlandse aandeel in de koloniale uitbuiting. Nederlandse handelaren hadden er een flinke vinger in de pap. En bovendien, merkte Linyekula in een interview op, is Congo niet door Suriname en Indonesië te vervangen? De aanwezigheid van prinses Beatrix bij de Nederlandse première van ‘Congo’ van de danser/choreograaf/theatermaker Faustin Linyekula, winnaar van de Prins Claus Prijs 2007, is daarom bijzonder te noemen.

“Congo is slechts een rivier en het grote bos,” vervolgt Kamono in de voorstelling. In Vuillards even poëtische als ironisch-gruwelijke taal vertelt hij, weergaloos in dictie en theatrale aanwezigheid, hoe het gebied rond de Congobekken als vrijhandelsgebied werd toegewezen aan Leopold II van België. En hoe een handjevol militairen en avonturiers uit zogenaamd humanitaire en wetenschappelijke motieven als ‘vrienden’ kwamen, maar dorpen platbrandden die weigerden de ‘vriendschap’ te beantwoorden met rubber en koffiebonen.

Hoe het gebied van de Congo aan een rijk gevulde diplomatieke dis door Europa met een paar liniaalstreken werd bedisseld, wordt in deze voorstelling minutieus uiteengezet in woorden, klanken en pregnante beelden. Slechts een tiental jutezakken waar ‘coffee’ op staat vormen het decor. Zo nu en dan worden die door de drie performers rondgesjouwd, op de rug, zwijgzaam torsend.

Tanig lichaam

‘Kijk’, zegt Linyekula meermalen om zich te verzekeren van onze aandacht. We kijken naar de videoprojecties van de Congo-rivier en de geprojecteerde gezichten van Congolese kinderen. In dat ene woord ‘kijk’ ligt alles besloten: hoe we juist wégkijken van dat deel van onze geschiedenis. En hoe verschrikkelijk dat is. Dit verhaal is te gruwelijk om te beseffen, daar is Linyekula’s tanige lichaam voor, dat schokt, trilt en zich in een doorlopende kwelling op de berg jutezakken stort.

Geen woede, wel lichamen die resoneren, als enig mogelijke waarheid als je het hebt over een land dat op leed en leugens is gebaseerd. De hamerslag volgt als Leopolds hebzucht wordt gekoppeld aan die van ons, de ‘weldenkende’ Europeanen van nu. Voor onze Macbooks en smartphones wordt Congo opnieuw van zijn grondstoffen ontdaan. We kijken naar de Congolese kindergezichten maar in feite kijken we ervoor weg.

Wekelijks bespreken onze recensenten nieuwe voorstellingen. Bekijk hier ons overzicht van theaterrecensies.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden