Theaterrecensie Lawrence of Arabia

De remake ‘Lawrence of Arabia’ spant draden tussen toen en nu

In een ‘after-make’ zogezegd van de beroemde Hollywoodfilm wordt het ‘echte’ verhaal verteld. Beeld Sanne Peper

THEATER
Lawrence of Arabia
Marjolijn Van Heemstra/Trouble Man/Sadettin Kirmiziyüz
★★★☆☆

Sadettin Kirmiziyüz vertelt dat hij als jongetje samen met zijn vader naar de Hollywoodfilm ‘Lawrence of Arabia’ keek op televisie. Dat de Ottomanen daarin als slechteriken werden afgeschilderd, vervulde hem met schaamte. Hoe kon hij, met zijn Turkse roots en kennelijk aan de ‘verkeerde’ kant van de geschiedenis geboren, zijn klasgenootjes nog onder ogen komen?

Kirmiziyüz’ monoloog is het ­beste moment in de voorstelling ‘Lawrence of Arabia’ van Marjolijn van Heemstra en Trouble Man. Zo kan gesimplificeerde beeldvorming dus je leven bepalen. De filmklassieker met Peter O’Toole in de titelrol is exemplarisch, zo wordt gesteld; geen enkele andere film heeft ons beeld van de Arabische wereld zó in een mal gegoten.

Om te begrijpen hoe de situatie in het Midden-Oosten zo explosief heeft kunnen worden, is het nodig om er een genuanceerd beeld van te scheppen, zegt Kirmiziyüz. In een ‘after-make’ zogezegd, om het ‘echte’ verhaal te vertellen.

 Lichtvoetige voorstelling

De serieuze premisse resulteert paradoxaal genoeg in een lichtvoetige voorstelling met ‘tussen de schuifdeuren’-toneel. Er wordt gezwaaid met kartonnen kromzwaarden en een opblaaszon loopt leeg aan de horizon boven geschilderde woestijnzandheuvels. In het houtje-touwtjedecor doet Kirmiziyüz het relaas van de Britse held T.E. Lawrence die in 1916 de Arabische opstand leidde. Samen met drie sprankelende jonge acteurs worden we langs belangrijke figuren uit die plaats en tijd geleid, die of helemaal niet, of zwaar vertekend in de film zitten.

De vermeende Arabische homo-lover van Lawrence, die hem in de culturele rijkdom van het Midden-Oosten introduceerde, komt tot leven. Zo ook ‘Queen of the desert’ Gertrude Bell, die een sturende factor was in de koloniale herverdeling van het Midden-Oosten na de Eerste Wereldoorlog.

Dat we daarvan nog de consequenties voelen, wordt visueel gemaakt met diabeelden van brandende olievelden en vluchtelingen. Draden tussen toen en nu worden gesponnen: legden de fotograaf die verantwoordelijk is voor de mythevorming rond Lawrence en de door de IS onthoofde oorlogsfotograaf James Foley eigenlijk niet dezelfde oorlog vast?

Interessant maar ook breedvoerig. Heen en weer tussen ernst en humor. Zelfs de kamelen, als ‘tanks van de woestijn’ krijgen een stem; hun lage bromtoon moet je zien als ‘huilen’. Uiteindelijk wordt er alleen nog op metaniveau gespeeld: de acteurs stappen uit hun rol om de dominant sturende Kirmiziyüz van repliek te dienen: ook zij worstelen als nieuwe generatie heus wel met het maatschappelijke beeld dat aan hen kleeft. Het moet deze ‘after-make’ een actuele afterbite geven, maar het is te veel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden