In museum de Fundatie in Zwolle zijn voorbereidingen getroffen voor een opening op 1 juni, wanneer een beperkt aantal bezoekers naar binnen mag.

Raad voor Cultuur

De Raad voor Cultuur wil extra coulance. Zijn musea, bioscopen en theaters al klaar voor heropening?

In museum de Fundatie in Zwolle zijn voorbereidingen getroffen voor een opening op 1 juni, wanneer een beperkt aantal bezoekers naar binnen mag. Beeld EPA

Voor de culturele sector betekent de coronacrisis een ‘nachtmerrie’; daarom is extra coulance gewenst, zegt de Raad voor Cultuur. Maar zijn de instellingen zelf eigenlijk wel klaar voor (gedeeltelijke) heropening?

Kunst- en cultuurinstellingen moeten ook volgend jaar kunnen rekenen op soepele regels voor rijkssubsidie. Alleen met extra steun en ruimte kunnen ze de crisis overleven, schrijft de Raad voor Cultuur in een advies aan minister Ingrid van Engelshoven.

Omdat theaters en musea al maanden dicht zijn en festivals zijn afgelast, stelt de overheid sinds half maart minder strenge eisen aan de gesubsidieerde instellingen. Die krijgen het afgesproken overheidsgeld, ook al kunnen ze de beloofde theatervoorstelling of expositie niet waarmaken. Volgens de raad is eenzelfde coulance nog zeker tot eind 2021 gewenst. 

‘Dit is een nachtmerrie’

Want de coronamaatregelen hebben de cultuur ongehoord hard getroffen; de raad spreekt van ‘een nachtmerrie’. Naar schatting liep de sector tot nu toe 1 miljard aan inkomsten mis; deze zomer, waarin normaliter veel muziek- en theaterfestivals zijn, loopt het verlies nog veel hoger op.

Om uit dat dal te komen, moeten instellingen de (financiële) ruimte krijgen om op de telkens veranderende situatie in te spelen. De raad schetst drie scenario’s: de lockdown waarin iedereen thuis zit; de anderhalvemetersamenleving waarin iets meer mogelijk is en het ‘nieuwe normaal’, waarin weer grotere groepen bij elkaar kunnen komen. Elk scenario vraagt om andere aanpassingen en vernieuwingen van de culturele sector. 

Zo ontstonden tijdens de lockdown veel digitale initiatieven zoals livestream-concerten, maar daarmee werd nog weinig verdiend. De anderhalvemetercultuur vraagt om nieuwe ontwerpen én verdienmodellen: een andere inrichting van de schouwburg, een online-ticketsysteem voor musea. En ook over festivals, nu nog toekomstmuziek, moet opnieuw worden nagedacht. “Ik hoorde al het idee om op een festivalterrein op gepaste afstand kleedjes neer te leggen”, zegt raadsvoorzitter Marijke van Hees.

Museum de Lakenhal gaf kunstenaars ‘corona-opdrachten’

De raad pleit voor steun-op-maat, in overleg met alle betrokken partijen en met oog voor de verscheidenheid van de culturele sector. Want niet iedereen is even hard getroffen door de crisis: schrijvers kunnen weliswaar blijven doorschrijven, maar missen de inkomsten van lezingen. Voor dansers en theatermakers zijn de coronamaatregelen zeer lastig, sommige tv-makers kunnen er goed mee uit de voeten.

Op 4 juni brengt de raad advies uit over 220 subsidieverzoeken die culturele instellingen vlak voor de crisis hebben ingediend; 116 daarvan zullen worden toegewezen. Een deel van de ingediende plannen kan in de huidige omstandigheden niet worden verwezenlijkt, maar de raad pleit ervoor om de instellingen daarop niet af te rekenen en ze de begrote subsidies te geven. 

“Geef ze de kans om iets nieuws te bedenken”, zegt Van Hees. Dat gebeurt nu ook al: omdat Toneelgroep Maastricht niet kon spelen voor publiek, maakten ze een film. En museum De Lakenhal gaf lokale kunstenaars een ‘corona-opdracht’.

Vorige maand kwam de minister met 300 miljoen extra steun voor de culturele sector. Dat was, zegt de raad, “een belangrijke eerste stap. Maar dat impliceert dat er andere stappen volgen.”

Zijn de musea, bioscopen en theaters er klaar voor? 

Bij De Fundatie in Zwolle gooien ze het liefst morgen de deuren open, Carré in Amsterdam blijft dicht. Een ronde langs de zalen.

De Fundatie wil open

Eigenlijk dacht directeur Ralph Keuning dat Museum de Fundatie in Zwolle niet erg geschikt zou zijn voor de anderhalvemetersamenleving. Er zitten nogal wat gangen en kleine kabinetten in het gebouw. “Maar dat valt mee. We zijn meteen na de sluiting begonnen met nadenken en zijn er nu al helemaal klaar voor. Het liefst ga ik morgen open”, zegt hij opgetogen. 

Met het hele team werd een systeem van gekleurde lijnen en pijlen op de vloer bedacht waarmee de route door het museum wordt aangegeven. De hoofdroute is in blauw, maar er zijn ook afslagen – langs de zwarte lijn bereik je de lift, via de groene lijn de toiletten. “We hebben een fast lane en shortcuts voor bezoekers die door willen, maar er is ook ruimte voor mensen die een half uur in overpeinzing voor een schilderij willen staan.” 

Graag had hij het systeem vooraf een keer getest, maar dat mag niet. “Op 1 juni zal moeten blijken of het werkt, maar daar heb ik alle vertrouwen in.” Bezoekers kunnen zich dan per 25 melden op een afgesproken tijdstip. Er mogen 250 mensen tegelijk in het museum zijn, maximaal 700 per dag. “Maar ik verwacht niet dat we dat aantal meteen halen. Veel mensen moeten nog hun angst overwinnen om hier naartoe te komen.” 

Carré gaat terug naar de tekentafel

De deuren van het statige Carré in Amsterdam blijven voorlopig dicht. Jammer maar helaas, zegt woordvoerder Maud Braakman. “Maar heropening voor dertig man publiek is financieel niet haalbaar. We hadden een plan, gebaseerd op anderhalve meter afstand. Daarbij pasten 450 man in onze zaal van 1750 mensen. Dat plan moet terug naar de tekentafel. We bekijken nu of we per 1 juli voor honderd man wel opengaan.” 

Door een voorstelling van ballerina Igone de Jongh en concerten van The Alan Parsons Project en Wende Snijders staat dus een kruis. Het optreden van rapper S10, gepland op 9 juli, is nog niet afgelast. 

Tivoli Vredenburg ‘op een kier’

“We kunnen niet wachten tot we open kunnen”, zegt Jeroen Bartelse, algemeen directeur van Tivoli Vredenburg in Utrecht. “Als is het nog maar op een kier. Zo gaat ons programma in juni ook heten: ‘Op een kier’.” Bartelse klinkt opgewekt, al geeft hij aan dat “het niet rendabel te krijgen is” met een paar handjes vol publiek. “Maar het belangrijkste is dat we artiesten weer een podium geven en dat bezoekers weer muziek kunnen ervaren, zónder schermpjes. We willen de boel weer aanzetten.”

Welke artiesten vanaf 1 juni optreden is nog niet bekend: “We denken aan popmuziek, jazz en klassieke muziek, maar ook aan lezingen. Waarschijnlijk gaan we met tijdslots van bijvoorbeeld twintig minuten werken, zodat muzikanten enkele nummers kunnen spelen voor een wisselend publiek. Vanaf 21 juni organiseren we ook de Tivoli Vredenburg Tour: dan gaan we kleine groepen bezoekers door het pand leiden. Een beetje zoals Willy Wonka uit het boek van Roald Dahl zijn gasten door de chocoladefabriek loodste. De concertbeleving wordt anders vanaf nu.”

Het Filmhuis is te klein, Pathé te groot voor dertig bezoekers

“In onze grootste zaal, in Ede, passen duizend mensen”, zegt Jacques Hoendervangers, managing director van bioscoopgigant Pathé. “Die laten we nog maar even dicht. Dat wordt te ongezellig met maximaal dertig man. Verder gaan we in al onze bioscopen uit van minimaal drie lege stoelen tussen de bezoekers.” 

Het aantal films dat op het programma staat is beperkt tot vier. Samen met een betere spreiding van de voorstellingen moet zo voorkomen worden dat meer dan dertig bezoekers elkaar tegenkomen in het gebouw. Hoendervangers hoopt dat mensen nu vaker op doordeweekse dagen en ’s ochtends zullen komen. “Als ze alleen in het weekend en ’s avonds komen, gaan we het niet redden.” De eerste tekenen zijn hoopgevend. Er zijn al 36.000 kaartjes gereserveerd voor Pathé-bioscopen in het hele land.

Filmtheater Hilversum heeft, met drie zalen en in totaal 250 stoelen, weer andere problemen. “In de grootste zaal kunnen we de maximaal toegestane dertig bezoekers ontvangen, maar in de twee andere zalen nog geen vijftien, als we ons aan alle regels houden”, zegt hoofd programma en marketing Luc Freijer. Ze zijn redelijk klaar om open te gaan, maar gaan eerst nog proefdraaien met hun vele vrijwilligers.  

Bezoekers, die hun kaartjes uiteraard vooraf hebben besteld, komen na binnenkomst een bord tegen: linksaf is langs de bar, rechtsaf is meteen naar de zaal. “Daar krijgen ze een plaats toegewezen. Stelletjes mogen naast elkaar zitten als ze willen, maar dat moeten ze ter plekke kenbaar maken.” Aan films trouwens geen gebrek, verzekeren beide heren. Er draaien films door die in maart abrupt stopten, maar er ligt voorlopig ook nog genoeg nieuws op de plank.

Lees ook:

Dertig mensen in de zaal, dat is niet rendabel

Theaters en concertzalen mogen binnenkort open voor kleine groepen. Maar financieel lost dat nog niks op en vele staan op omvallen.

Extra geld voor noodlijdende cultuur is ‘een eerste stap voorwaarts’

Het is een mooie eerste stap, die 300 miljoen extra voor cultuur, zo klinkt het uit de sector. Maar het is bij lange na niet genoeg.

Anderhalvemeterkunst: ‘garderobe is niet meer nodig, past op de lege stoel naast je’

Geen symfonieorkest, wel strijkjes. Geen theaterspektakels, wel dialogen. Geen stagedivende bands, wel singer-songwriters. Experts vertellen hoe de anderhalvemeterkunst eruit kan gaan zien.

Hoe museum Kranenburg zich voorbereidt op de coronaregels

De musea gaan vanaf 1 juni weer open, maar ouderwets dringen voor een schilderij in zit er voorlopig niet in. Een dik pakket regels ligt klaar om het bezoek zo veilig mogelijk te laten verlopen. Een ingewikkelde puzzel, ook voor museum Kranenburgh in het Noord-Hollandse Bergen.

Dertig mensen in de zaal, dat is niet rendabel

Theaters en concertzalen mogen binnenkort open voor kleine groepen. Maar financieel lost dat nog niks op en vele staan op omvallen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden