Cultuursubsidies

De Raad voor Cultuur spaart de grote jongens niet: geen geld voor Scapino en huiswerk voor De Nationale Opera

Cathedral, an evening with Arvo Pärt van Scapino.Beeld Hans Gerritsen

Het Scapino Ballet krijgt geen subsidie meer en De Nationale Opera moet zijn huiswerk overdoen, zo adviseert de Raad voor Cultuur.

Het zijn echte instituten, de grote jongens op cultuurgebied. Maar bij de aanvraag voor rijkssubsidie voor de periode 2021-2024 staat bij het Scapino Ballet Rotterdam een keihard ‘nee’. En bij De Nationale Opera luidt het advies: nee, tenzij. Het 70-jarig balletgezelschap ligt eruit. De opera krijgt een nieuwe kans, omdat het een procedurele fout maakte, maar wordt wel op de vingers getikt voor de degelijke maar weinig vernieuwende plannen.

Te generiek heet dat in de ambtelijke taal van de ‘enigszins teleurgestelde’ Raad voor Cultuur, die gisteren advies uitbracht aan de minister. Daarin staat wie er kunnen rekenen op een plek in de zogeheten culturele basisinfrastructuur (de Bis) en wie niet. Van de 220 aanvragen werden er 107 gehonoreerd. 

Minister Ingrid van Engelshoven van cultuur op werkbezoek bij De Nationale Opera in mei, om te zien hoe die omgaat met de coronacrisis.Beeld ANP

Dat betekent dat ruim de helft van de instellingen de komende vier jaar niet, of niet meer voor rijkssubsidie in aanmerking komt. Die kunnen nog aankloppen bij het Fonds voor de Podiumkunsten, maar daar verdringen zich velen rond de slecht gevulde ruif.

Theater

Slechts nieuws voor Scapino Ballet, Theater Kwatta, Frascati en productiehuis Rotterdam. Scapino moet ondanks een positieve beoordeling zijn rijkssubsidie afstaan aan Club Guy&Roni, dat volgens de Raad voor Cultuur meer kleur en vernieuwing in de dans brengt. Jeugdtheatergezelschap Kwatta zit organisatorisch in een dip. Frascati legt het af tegen andere instituten die jonge theatermakers kansen bieden. De raad heeft onvoldoende vertrouwen in de plannen van Productiehuis Rotterdam.

De Raad voor Cultuur wil meer niet-traditionele kunst subsidiëren, zoals musical, popmuziek, urban arts en hiphop. Emoves, DOX en HipHopHuis krijgen subsidie om de urban arts te versterken. In het musicaldomein is dat MusicalMakers. Aan het popfront krijgen Popwaarts, de organisator van de Popronde, De Nieuwe Oost en De Staat rijkssubsidie.

Acht festivals krijgen subsidie, vier meer dan voorheen. De vier nieuwe zijn Noorderzon, November Music, Tweetakt en Operadagen Rotterdam.

Alle grote theaterhuizen krijgen een positieve beoordeling en bijbehorende subsidie. Internationaal Theater Amsterdam strijkt de 10 procent bonus voor internationale uitstraling op.

Er is verder een opvallend ‘nee’ voor onder andere Cappella Amsterdam, het Orkest van de 18de Eeuw, Frascati, M-Lab en Silbersee. Een feestelijke dag werd het wel voor drie urban arts-instellingen, Operadagen Rotterdam, MusicalMakers, het Asko|Schönberg Ensemble, Holland Baroque, dansgezelschap Club Guy & Roni en twaalf stedelijke en provinciale musea.

Twee uitgangspunten: spreek een breder publiek aan en laat excellente makers stralen

Er waren twee belangrijke uitgangspunten. Cultuur moet een breder publiek bereiken, en excellente makers moeten de kans krijgen om het beste uit zichzelf te halen. Ook lette de Raad bij de beoordeling op drie codes. Hoe gaan instellingen om met eerlijke betaling van hun personeel, hoe staat het met diversiteit en inclusie en hoe wordt een gezelschap geleid. De instellingen die niet genoeg duidelijk konden maken hoe ze met deze codes zijn omgegaan, moesten aanvullende informatie leveren of zijn direct afgewezen.

Beeldende kunst

Nieuw in de subsidieregeling zijn twaalf regionale musea. De Raad vond dat deze ‘onmisbare schakels’ in het regionale kunstaanbod ondersteuning van het Rijk verdienen, net als de Rijksmusea die onder de nieuwe Erfgoedwet structureel geld krijgen. De twaalf regionale musea hoefden niet te concurreren en dat zorgde er misschien voor dat drie hun huiswerk moeten overdoen, zoals het Bonnefanten Museum in Maastricht.

Ook de ontwerpsector krijgt meer aandacht in de subsidieregeling, waardoor de Dutch Design Week in Eindhoven en de Internationale Architectuur Biennale Rotterdam in de regeling vallen.

Bij de presentatie-instellingen die nieuwe beeldende kunst een podium bieden is er sprake van verdringing. De afspraak is dat er zes worden gesubsidieerd, hooguit een per stad. Dat pakt heel nadelig uit voor instellingen in Amsterdam. De Appel krijgt weliswaar een positief advies, maar valt toch buiten de boot. De eveneens hoofdstedelijke instelling Framer Framed scoort net iets beter en krijgt de voor Amsterdam geoormerkte subsidie. West uit Den Haag moet vanwege de regionale spreiding plaatsmaken voor de Vleeshal in Middelburg. 

Belangrijk voor de Raad was ook de regionale spreiding, waardoor de nadruk iets minder op de Randstad ligt. Daarom is het dansgezelschap Club Guy&Roni uit Groningen voor het eerst in de Bis toegelaten, ten koste van Scapino Ballet Rotterdam. Zo blijkt aantoonbare kwaliteit wel vaker niet genoeg reden om in aanmerking voor subsidie te komen. Het koor Cappella Amsterdam wordt geprezen om zijn uitzonderlijk hoge niveau, maar de Raad miste educatieve plannen. Het Nederlands Kamerkoor mag terugkeren in de Bis, maar ook dat koor moet sterker op educatie inzetten.

Ook De Staat krijgt geld.Beeld ANP Kippa

Klassieke muziek

Er worden maar liefst zeven ensembles en koren toegelaten tot de Bis-regeling. Daartussen zitten nieuwe aanvragers, maar ook ensembles die na jaren terugkeren in de Bis. De raad verdeelde de ensembles in strijkers (Amsterdam Sinfonietta), blazers (Nederlands Blazersensemble), koor (Nederlands Kamerkoor), oude muziek/koor (Holland Baroque en Nederlandse Bachvereniging), hedendaagse muziek (Asko|Schönberg) en popmuziek (De Staat). De eerdere verschraling van het bestel bij de verregaande bezuinigingen van jaren terug is hiermee deels opgeheven. Maar kwalitatief hoogstaande ensembles als Cappella Amsterdam, Amsterdam Baroque Orchestra & Choir en het Orkest van de 18de Eeuw vallen opnieuw buiten de boot.

De negen symfonieorkesten zagen hun aanvragen gehonoreerd, al moet de Philharmonie Zuidnederland zijn plannen op punten nog verbeteren. De Nationale Opera & Ballet moet een compleet nieuw plan indienen, omdat het geen gescheiden subsidieaanvragen voor opera en ballet heeft ingediend. Dat mag niet volgens de protocollen. De Raad adviseert de minister om de regeling dat orkesten verplicht zijn gratis elk seizoen een opera te begeleiden opnieuw te onderzoeken. Die regeling is niet meer van deze tijd, zegt de Raad.

Alle plannen zijn ingediend voor de lockdown; de instellingen zullen ze niet allemaal kunnen uitvoeren. Toch moeten ze de gevraagde subsidie krijgen, vindt de raad, om de coronacrisis het hoofd te kunnen bieden en creatieve oplossingen te bedenken. Ondanks die crisis, die vooral ook de cultuursector treft, wilde de Raad zijn advies op tijd uitbrengen om duidelijkheid te bieden. De komende tijd wordt coulant omgegaan met de resultaten van de instellingen.

Marijke van Hees, voorzitter van de Raad voor Cultuur, bestrijdt dat de honorering van Club Guy & Roni, ten koste van Scapino Ballet Rotterdam, te maken heeft met de gewenste geografische spreiding. “Kwaliteit is het belangrijkste criterium. Altijd. De geografische spreiding was in dit oordeel niet doorslaggevend. De artistieke vernieuwingen van Club Guy & Roni ontbreken bij Scapino, dat met zijn toegankelijke voorstellingen overigens wel veel publiek trekt. Er was in deze categorie maar een plek te vergeven en die viel in het voordeel van Groningen uit. Maar ik moet er wel bij zeggen dat het veel pijn doet om Scapino geen geld meer te geven.”

“Het probleem bij De Nationale Opera & Ballet was dat er geen aparte aanvragen voor dans en voor opera zijn ingediend. Dat kan in deze constructie niet. Het operaplan noemen wij te generiek, omdat het voor zo’n groot budget - de instelling krijgt het meeste geld van allemaal - te oppervlakkig en te onvolledig was uitgewerkt. Er zat geen duidelijkheid en geen scherpte in. Dat kan misschien ook niet als je voor opera én dans samen een plan maakt”, zegt Van Hees.

“Wij zouden deze vierjarige cyclus van subsidieaanvragen voor bepaalde categorieën best willen doorbreken. Dat niet iedereen bij bewezen kwaliteit elke vier jaar opnieuw een aanvraag hoeft in te dienen. Je zou kunnen denken aan eens in de zes of acht jaar. Maar wij adviseren slechts. De politieke realiteit is dat de minister er meer bovenop wil zitten.”

Het hele advies is te lezen op de website: www.raadvoorcultuur.nl/basisinfrastructuur-2021-2024

Scapino Ballet: Er is geen gezelschap dat zoveel jonge dansers kansen biedt

“Dit is een enorme en ook onverwachte klap”, zegt zakelijk directeur Erik Pals’van Scapino Ballet Rotterdam. “Maar ik kan je zeggen dat wij enorm strijdbaar zijn. We zijn niet van plan ons hier zomaar bij neer te leggen. Met name omdat de raad ons op veel punten positief beoordeelt. We hebben als Bis-dansgezelschap met het kleinste budget relatief de hoogste publieksaantallen bereikt.”

Pals vindt het storend dat Scapino volgens de raad onvoldoende vernieuwend is. “Er is geen dansgezelschap dat zoveel jonge makers kansen biedt als wij. We gaan hier dan ook vol tegenin, door te reageren op het advies, maar ook met een politiek lobbytraject.”

Het verlies van de rijkssubsidie zou niet noodzakelijk einde oefening betekenen. “Als de gemeente subsidie blijft toezeggen, zien we mogelijkheden om in kleinere setting toch te bewijzen waarom we belangrijk zijn. Het advies voor de wethouder van cultuur in de gemeente wordt op 17 juni gepubliceerd. Dan weten wij meer over onze toekomst.”

Dutch Design Foundation: Erkenning voor design

Martijn Paulen, directeur van de Dutch Design Foundation, is uitgelaten. Natuurlijk vanwege de miljoen euro die de Raad heeft toegekend aan de Dutch Design Week, het jaarlijkse festival in Eindhoven dat zijn stichting organiseert. Maar niet minder vanwege de erkenning van de ontwerpsector in de Culturele basisinfrastructuur. Het is voor het eerst dat design daarin is opgenomen.

“De mooie beoordeling die we hebben gekregen van de Raad is een kroon op ons werk. We bestaan al 19 jaar.” Paulen benadrukt dat de organisatie een gezonde financiering heeft, een mix van bijdragen uit het bedrijfsleven, eigen inkomsten en subsidies. “We hebben altijd met een ‘Do It Yourself-mentaliteit’ aangepakt.” Deze subsidie zal vooral worden ingezet voor experimenten en talentontwikkeling. “Het schept natuurlijk een verantwoordelijkheid. Als nieuwkomer in de Bis moet je het wel gaan waarmaken.”

Orkest van de 18de Eeuw: Orkest vond zich opnieuw uit

Sieuwert Verster, zakelijk leider van het Orkest van de 18de Eeuw, hoopt op subsidie van het Fonds Podiumkunsten. “Daar kregen we altijd al geld van, maar omdat de situatie daar is veranderd, werd ons aangeraden om ook subsidie bij de Bis aan te vragen. Men is te spreken over onze kwaliteit, maar we krijgen toch geen subsidie. Ik wil niet het huilende kind op de bagagedrager zijn, maar in zo’n commissie gaat men toch zoeken naar argumenten.

“Hoezo zijn wij niet vernieuwend? Na de dood van onze oprichter en leider Frans Brüggen hebben we onszelf opnieuw uitgevonden. We hebben bewust de stukken die Frans graag dirigeerde even in de kast gelaten, en zijn met nieuw repertoire en met nieuwe dirigenten aan de slag gegaan. We zouden in het Holland Festival zelfs muziek van Louis Andriessen gaan spelen. Bij onze operavoorstellingen werken we met dubbele casts om zoveel mogelijk jonge zangers een kans te geven. En elk jaar zijn we een volle week aanwezig op het Koninklijk Conservatorium in Den Haag om daar samen met de studenten te spelen en onze kennis door te geven.”

Lees ook:

Stoppen of hongerloon, kunstminima moeten kiezen

Een hoger loon voor kunstenaars klinkt als een nobel doel. Maar zonder extra rijksgeld is het verder weg dan ooit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden