Review

De psychiater ontpopt zich als cultureel-antropoloog

Het is onmogelijk om mensen uit een andere cultuur volledig te doorgronden. Hiervan getuigt het nuchtere relaas van de oud-hoogleraar sociale psychiatrie R. Giel. In dit boek zien we hem bezig als gouvernementsarts in het voormalige Nederlands Nieuw-Guinea (1957-1960), als psychiater-neuroloog in Ethiopië (1966-1969) en als reiziger voor diverse instanties zoals de Wereldgezondheidsorganisatie tijdens zijn Groningse hoogleraarschap (1969-1995).

De auteur maakte internationaal naam als psychiatrisch epidemioloog, maar in dit boek ontpopt hij zich eerder als cultureel-antropoloog dan als medicus of psychiater. Jegens de westerse geneeskunde koesterde Giel al lange tijd scepsis. Zijn grootmoeder liet het leven tijdens een operatie die werd verricht door een beschonken chirurg. Zelf voelde hij zich als tropenarts regelmatig falen, en hetzelfde gebeurde toen hij psychiater was. Zo zag hij de depressie van een jonge Ethiopische collega Johannes, die zich later in een hotelkamer in Beiroet verhing, finaal over het hoofd. De man kwam bij Giel langs met de vraag of Giel naar zijn zieke familileden wilde kijken. En passant vertelde de hij dat hij overwoog zijn specialisme op te geven. Giel sprak hem moed in, maar ging verder niet in op Johannes' opmerkingen over zijn studie. Achteraf vraagt de auteur zich af of hij niet beter professioneel in plaats van vriendschappelijk had moeten reageren.

Dankzij het ontbreken van elke heroïek klinkt Giels relaas geloofwaardig en authentiek. Het interessantst is het gedeelte over rampzalige situaties zoals de aardbeving in Armenië (1988) en het kernongeluk in Tsjernobil (1986). De lichamelijke symptomen die na deze rampen gemeld werden, beschouwde men in eerste instantie als gegeneraliseerde 'radiofobie' (stralingsvrees). Veel later pas werden ze serieus genomen. Door het toegenomen ziektegedrag slaagde de bevolking er volgens Giel in te overleven. Leerzaam is ook zijn verklaring voor de troebelen op de Balkan, die hij als het gevolg van een dreigend verlies van identiteit ziet.

Waar veel psychiaters hun opleidingstijd de leukste periode van hun leven noemen, komen we over Giels assistententijd in Groningen niets te weten. Een minpunt is ook het ontbreken van een kaart van de werkgebieden van de schrijver, waardoor het eindeloze geploeter door de modder en de barre tochten door het oerwoud net een tikje minder spannend lijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden