BoekrecensieIk ben Emma

De prins neemt een condoom mee in de ‘Emma’ van Kristien Hemmerechts

Kristien Hemmerechts  Beeld Diana Putters
Kristien HemmerechtsBeeld Diana Putters

De moderne ‘Emma’ van Kristien Hemmerechts is met haar gekoppel niet echt van deze tijd.

Een heuse Janeite, dat is Kristien Hemmerechts. Oftewel: een groot bewonderaar van het werk van Jane Austen. Drie jaar geleden, exact tweehonderd jaar na de vroegtijdige dood van de schrijfster van klassiekers als Pride and Prejudice en Sense and Sensibility, ging Hemmerechts op een Austen-pelgrimage door Engeland. Ze deed er op prettig ingetogen wijze urenlang verslag van in het Vlaamse radioprogramma ‘Looking for Jane’. En nu is er een boek: Ik ben Emma, gebaseerd op de wereldberoemde roman Emma uit 1815.

Het is niet de eerste keer dat Hemmerechts een klassieker onder handen neemt. In 2015 publiceerde ze Alles verandert, een spiegelverhaal van J.M. Coetzees In ongenade. De schrijfster verwisselde de sekse van de personages en dat leverde een intrigerende roman op, waarin ook vrouwen tot extreem seksueel geweld in staat bleken te zijn. Dergelijke kunstgrepen heeft ze in haar nieuwe roman niet toegepast.

Onuitstaanbaar bij vlagen

‘I am going to take a heroine whom no one but myself will much like’, schreef Jane Austen voordat ze aan Emma begon. Een heerlijk uitgangspunt natuurlijk! Haar heldin is de 21-jarige Emma Woodhouse, een verwend wicht, rijk, mooi en intelligent. Onuitstaanbaar bij vlagen, maar toch niet geheel onsympathiek, geestig ook. Ze meent de gave te hebben mensen aan elkaar te kunnen koppelen, maar zit zelf niet op een man te wachten. Een fris gegeven, in de Regency-periode was een huwelijk immers het hoogst haalbare voor een vrouw, de enige manier om sociale status en financiële zekerheid te verkrijgen. Het kenmerkt Austen, die in haar romans onderzocht welke mogelijkheden vrouwen hadden binnen de strikte mores van haar tijd.

Bij Hemmerechts, in wier boeken thema’s als seks, relaties en moederschap vaak een grote rol spelen, riep het de vraag op hoe Emma’s leven eruit zou zien als ze nu leefde. Regisseuse Amy Heckerling deed dat al eerder. Zij hevelde Emma over naar het Beverly Hills van de jaren negentig in de film ‘Clueless’, met een onnavolgbare Alicia Silverstone als Cher Horowitz, het mooiste meisje van de klas, dat een nieuw klasgenootje laat zien hoe je populair wordt. Een uitmuntende, doch erg vrije interpretatie van Austens boek.

Friends with benefits

Hemmerechts blijft een stuk dichter bij het originele verhaal. Haar Emma pendelt als kind van gescheiden ouders heen en weer tussen twee huizen, tot haar vader bij zijn nieuwe grote liefde intrekt, een geslaagde koppelactie van zijn dochter, en ze op eigen benen komt te staan. Financiële zorgen heeft ze niet en haar ouders hebben haar altijd op het hart gedrukt geluk na te streven, werken doet Emma dan ook niet, net zo min als studeren. Dansen tot diep in de nacht en rondhangen met vrienden trouwens ook niet en het hoofd van deze toch wat atypische 21-jarige is nog nooit op hol gebracht. Haar leeftijdsgenoten leken nooit precies te weten met wie ze nou een relatie had, Emma wist het wél: ‘Zij had met niemand een relatie, geen vaste relatie, geen losse relatie, geen seksrelatie, geen friends-with-benefitsrelatie, geen onenightstand. Relaties waren voor andere mensen, haar leven was meer dan gevuld genoeg zonder die ene, bijzondere persoon. Wat kon ze winnen door zich te binden? Als ze al iemand op een voetstuk wenste te plaatsen, was het zichzelf.’

Dat ze zich volledig wijdt aan andermans liefdeslevens lijkt dan ook niet ingegeven door naastenliefde. Haar obsessie om mensen samen te brengen gaat vaak tegen de wensen van de betrokkenen in.

Niet veel sympathie voor de intrigante

Hemmerechts poging om dicht op Austens verhaal te zitten siert haar. Toch bekruipt je vaak het gevoel dat haar Emma niet echt van deze tijd is. Haar gekoppel is dat in ieder geval zeker niet. Hallo, Tinder?

Ook slaagt de Vlaamse schrijfster er niet in veel sympathie op te wekken voor deze intrigante, die als ze in onmin verkeert met een van haar stiefbroers uitroept: ‘Niemand mag boos op me zijn, iedereen moet van me houden’. Het was dan misschien Austens aanvankelijke plan om een heldin te creëren die alleen zij zelf mocht, wat dit betreft steekt Hemmerechts haar de loef af.

De roman uit 1815 eindigt met een huwelijksaanzoek. Jaloezie doet de koppelaarster beseffen dat er voor haar wel degelijk liefde in het verschiet ligt. Ook Hemmerechts brengt haar personage tot – een vrij abrupte – inkeer, als de pijn van de scheiding van haar ouders naar boven komt. Emma is niet aseksueel, ze is gewoon vergeten haar seksualiteit te verkennen. Gelukkig is daar de prins op het witte paard. Niet met een gouden ring op zak maar, heel modern, met een condoom met bananensmaak.

null Beeld
Beeld

Kristien Hemmerechts
Ik ben Emma
De Geus
352 blz.;€ 22,99

Lees ook:

John M. Coetzee ontheiligen doe je zo

Kristien Hemmerechts houdt ervan aan taboes te peuteren. Door haar boek over de vrouw van Marc Dutroux werd ze bijna België uitgegooid. In haar roman ‘Alles verandert’ zet ze vraagtekens bij de veelgeprezen schrijver John M. Coetzee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden