InterviewGroeikunst

De preitjes baden in een zee van licht

De prei op het land in een roodblauwe gloed. Beeld Daan Roosegaarde
De prei op het land in een roodblauwe gloed.Beeld Daan Roosegaarde

Ontwerper-kunstenaar Daan Roosegaarde herontdekt de natuur. Met zijn nieuwste project ‘Grow’ zet hij de landbouw wereldwijd in de schijnwerpers - letterlijk.

Joke de Wolf

Zelfs een preiveld in de Flevopolder krijgt internationale allures als Daan Roosegaarde ermee aan de slag gaat. In het filmpje over zijn nieuwste project zien we een stuk akkerland veranderen in een zee van rode en blauwe lichtjes. Bij aanzwellende violen horen we Roosegaarde in het Engels vertellen over bepaalde lichtgolven die de groei van planten bevorderen, en het gebruik van pesticiden terugbrengen. Het klinkt en oogt prachtig, maar wat is het?

Roosegaarde (Nieuwkoop, 1979), die onder andere bekend werd vanwege zijn interactieve lichtgevende fietspad en de lichtinstallatie op de Afsluitdijk, geeft toelichting vanuit de bovenverdieping van zijn Rotterdamse studio. In gewone omstandigheden werken er tientallen mensen, nu zit hij er alleen. Grow ontstond vanuit een samenwerking met de Rabobank. Die bood hem twee jaar geleden een artist in residence-plaats aan, regelmatig laat de bank kunstenaars en medewerkers ideeën uitwisselen over maatschappelijke vraagstukken. Voor Roosegaarde werd dat de wereldvoedselproblematiek. Hij werkte met experts van onder andere de universiteit Wageningen en het World Economic Forum in Davos, en zo ontstond Grow.

Prei gekozen vanwege de structuur

“Ik ben zelf een stadsmens, dus het was even schakelen. Het is bekend dat bepaalde lichtfrequenties voor snellere groei van gewassen zorgen en dat die ook hun weerstand kunnen verbeteren. Dat principe werd al gebruikt in kassen, ik heb die technologie nu naar buiten gebracht.”

In het weiland staan meerdere projectoren die horizontaal blauw en rood licht op de planten projecteren. Omdat die projectie niet continu op dezelfde hoogte is, lijkt het alsof het veld golft. Roosegaarde: “We hebben voor prei gekozen vanwege de structuur, het had ook tarwe of maïs kunnen zijn. We stonden daar met een man of 22 in het veld toen we de installatie aanzetten. Een magisch moment.”

Het filmpje is een aankondiging van het grotere project, voor landbouwgronden op veertig plekken in de wereld – niet toevallig plekken waar de bank ook een of meer vestigingen heeft. ‘How can we make the farmer the hero?’ vraagt de voice-over zich af.

Maar wacht, heldendom en boeren, gaat dat wel samen, anno 2021? Roosegaarde vindt van wel. “Er is natuurlijk verbetering nodig in de manier waarop we met de aarde omgaan. Mijn ervaring is dat de boeren, of wacht, akkerbouwers, heel open staan voor nieuwe technologieën. En uiteindelijk zijn ze onderdeel van een keten waarvan we allemaal deel uitmaken.”

Molens op Kinderdijk zie ik als robots

Nederland lijkt met Roosegaarde-ogen al duizend jaar onder invloed te zijn van techniekkunstenaars. “Neem de molens op Kinderdijk, die zie ik als robots. En de zeventiende-eeuwse kunstenaars waren al geobsedeerd door licht. In de jaren zeventig kreeg je de Land Art en die prachtige daglicht-kunstwerken van James Turrell. In die traditie zie ik mezelf wel staan.”

Oorspronkelijk was het idee van Grow dat publiek door het veld met de lampen zou kunnen lopen, dat moest worden uitgesteld. Dat zou erg hebben geleken op Dune, een van de eerste projecten van Roosegaarde uit 2007, waarbij honderden interactieve vezellampen, vermomd als rietstengels, reageerden op de wandelaars die langs kwamen. Roosegaarde: “Het lijkt er inderdaad op. Toch is het omgekeerd. Ik had in mijn werk lang de techniek als vertrekpunt, nu denk ik in eerste instantie: hoe kun je met zo min mogelijk techniek iets doen dat maatschappelijk relevant is?”

De reactie van de preiteler was volgens Roosegaarde al onbetaalbaar. “We waren meteen welkom, en kwamen daar met alle apparatuur om vijf uur ’s ochtends om te filmen. De boer was er uiteraard bij, maar het mooie was dat toen we de installatie eindelijk hadden aangezet, hij maar blééf kijken. Terwijl hij die akker en die planten natuurlijk al honderden keren heeft gezien.”

Licht tegen corona

Een van de lopende projecten is ‘Urban sun’, dat werkt op het principe dat licht van een bepaalde golflengte, virussen kan doden, zonder gevaar voor mens of dier. Ja, ook dát virus. Vanaf februari wil Roosegaarde beginnen met het neerzetten van dergelijke lampen in de openbare ruimte, zodat mensen elkaar weer kunnen ontmoeten. “Het klinkt allemaal futuristisch. Maar weet je dat de echte zon 149 miljoen kilometer van ons vandaan staat, en dan nog zo veel effect kan hebben? Dit project is daar maar een fractie van, en kan natuurlijk nooit concurreren met de echte zon. Maar ik geloof dat het wel een kleine bijdrage kan leveren.”

Lees ook:

Van Goghs sterren stralen in het wegdek

Het ‘slimme’ fietspad van Daan Roosegaarde op de weg naar Nuenen was het startsein voor het Van Goghjaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden