Op locatie Warschau

De Pop: tussen krot en landhuis in Warschau

Beeld Gemma Pauwels

Hoe kijken schrijvers naar een plaats? In afl. 6 van ‘literaire locaties’ de krotten van Warschau in de klassieker ‘De Pop’ van Boleslaw Prus.

Steden doen in negentiende-eeuwse romans vaak dienst als zinnebeeld voor een idee. Zo staat de stad Warschau in de mammoetklassieker ‘De Pop’ (1890) van Bolesław Prus symbool voor de algehele stilstand van het land. In Polen heeft de adel het nog steeds voor het zeggen en houdt elke verandering tegen. Dat ondervindt koopman Stanisław Wokulski, die verliefd is op de adellijke Izabela, maar door haar wordt bejegend als een absoluut minderwaardig individu.

‘De Pop’ is een aanklacht tegen die almacht van de adel, die alleen maar streeft naar status-quo, terwijl net de burgerij voor groei en welvaart zou kunnen zorgen. De maatschappelijke tegenstellingen komen bij Prus tot uiting in het contrast tussen de prachtige landhuizen van het oude Warschau, waar de adel haar luxueuze leventje leeft, en de sjofele krottenwijken, waar mensen zonder enig vooruitzicht huizen.

Prus beschrijft meesterlijk zo’n krottenwijk in een panoramisch beeld: “Halverwege bleef hij (Wokulski) staan en keek hij naar de zich tussen de Nowy Zjazd en de Tamka aan zijn voeten uitstrekkende wijk. Hem viel de gelijkenis op met een ladder, waarvan de ene kant bestond uit de ulica Dobra en de andere uit de lijn ulica Garbars­ka tot aan de Topiel en waarvan een dozijn dwarssteegjes als het ware de sporten vormden. Nooit zullen we deze ladder beklimmen, dacht hij bij zichzelf. Dit is een zieke, wilde hoek. Vol verbittering constateerde hij dat deze onder het vuil van de hele stad bedolven strook land langs de rivier niets anders zou kunnen baren dan parterrebouw en eenverdiepinghuisjes in de kleur van chocola en lichtgeel, donkergroen en oranje. Niets dan witte en zwarte schuttingen die om lege pleinen stonden, van waaruit hier en daar een herenhuis van enkele verdiepingen omhoogstak als een dennenboom die is overgebleven van een gekapt woud, geschrokken van de eigen eenzaamheid.

‘Niets, niets!...!’ herhaalde hij zwervend door steegjes waar je krotten zag die tot onder het straatniveau waren ingezakt en waarvan de daken bedekt waren met mos, lokalen die dag en nacht met traliewerk waren afgesloten, dichtgespijkerde muren, naar voor en achter overhellende muren, ramen die met papier waren opgelapt of met vodden opgevuld. Hij liep en keek door de smerige ra­men in de huizen naar binnen en verzadigde zich aan de aanblik van kasten zonder deuren, stoelen op drie poten, banken met versleten zittingen, klokken met maar één wijzer en kapotte wijzerplaten. Hij liep zachtjes te lachen bij de aanblik van eeuwig wachtende dagloners, ambachtslieden die zich enkel verhuurden om oude kleding te verstellen, koopvrouwtjes wier hele vermogen een mand met oudbakken koekjes was… bij de aanblik van sjofele mannen, verwilderd uitziende kinderen en ongelooflijk smerige vrouwen.”

En inderdaad, het stadsdeel rond de ulica Dobra, vooral in de richting van de Tamka, was in de negentiende eeuw erg verloederd. De buurt kende grote afvalstorten en overstroomde regelmatig. Later werden er huurkazernes en industriële gebouwen neergepoot, maar de buurt bleef tot aan de Tweede Wereldoorlog slordig en onaantrekkelijk. Vandaag oogt het allemaal een stuk netter, al geven de communistisch aandoende woonblokken nog steeds niet de indruk dat de buurt een ommetje waard is.

Eerdere afleveringen van “Op locatie” leest u hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden