null Beeld

TaalTon den Boon

De politiek wordt al veertig jaar jojobeleid verweten

In december ging de taalrubriek al eens over ‘zwalkend beleid’ (wispelturig beleid). De verticale variant daarop luidt ‘jojobeleid’ en ook die taalvorm wordt regelmatig gebruikt. Niet alleen in de krant, maar ook in het parlement. Zo is het kabinet afgelopen maanden ten minste tweemaal in de Kamer verweten jojobeleid te voeren, onder meer in verband met corona.

Jojobeleid is een vrij jong woord. Het staat althans pas sinds 2006 in de onlineversie van de Dikke Van Dale, net als het synoniem jojopolitiek. Wie het woord heeft bedacht, is onbekend, maar de vroegste vindplaats in de historische krantenbank Delpher dateert uit oktober 1981. Een paar maanden eerder had het synoniem jojopolitiek zijn mediadebuut gemaakt in een column van de ooit beroemde journalist-columnist-dichter Nico Scheepmaker (1930-1990), die trouwens bekendstaat als geestelijk vader van het woord droste-effect. Scheepmaker schreef over het kabinetsbesluit om de Ster-reclame weer toe te laten rond het nieuws van zeven uur: ‘Zoiets noemen ze jojo-politiek, althans dat hoop ik.’ Deze vindplaats uit februari 1981 is weliswaar geen bewijs dat Scheepmaker jojopolitiek bedacht heeft, maar vast staat wel dat dit woord net als jojobeleid vervolgens vrij snel aan zijn opmars in onze taal begon.

Jojo, waarmee jojobeleid en -politiek zijn gevormd, maakte in 1932 zijn entree in onze taal, aanvankelijk in de vorm yo-yo, de merknaam voor een tolletje dat begin jaren dertig wereldwijd een rage werd. Yo-yo kwam via het Engels in het Nederlands, maar is van oorsprong een Filipijns woord voor een klimtol. Bij ouderen moet jojo destijds overigens herinneringen hebben opgeroepen aan een ouder woord: in de 19de eeuw was namelijk het Franse leenwoord joujou (letterlijk speeltje, afgeleid van het werkwoord jouer – spelen) in onze contreien in omloop geweest ter aanduiding van een tolletje.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden