PoëzieJanita Monna

De poëzie van de Tunesische dichter Lamia Makaddam gaat verder dan billen en borsten

Abdelkader Benali vertaalt gedichten van de in Nederland wonende Tunesische dichter Lamia Makaddam.

Veel mensen denken precies het tegenovergestelde, maar volgens Lamia Makaddam is de poëzie er juist om ‘de dingen op heel eenvoudige wijze te kunnen zeggen’. En misschien heeft ze daarin wel gelijk.

Makaddam is afkomstig uit Tunesië, maar ze woont en werkt al lange tijd in Nederland. Haar gedichten schrijft ze in het Arabisch en recent verscheen haar eerste, door schrijver Abdelkader Benali naar het Nederlands vertaalde bundel: ‘Je zult me vinden in elk woord dat ik schrijf’.

Dat klinkt als poëzie waarin iemand zich blootgeeft, een idee dat de dichter bevestigt: ‘Ik schrijf zodat je me kunt zien’. Maar het beeld dat oprijst is veelkantig en de stem die klinkt heeft vele tonen.

Lichamelijke poëzie

Sensueel is daar één van. Want Makaddam schrijft heel lichamelijke poëzie, over de vrouw en de man, over liefde en verlangen, overgave en versmelting: ‘Door stukjes van jou hier en daar op te rapen/ verander ik in je.’

Het beeld van de vrouw, en zeker het beeld zoals dat bestaat in de Arabische wereld, keert Makaddam binnenste buiten.

De vrouw is veel meer dan een ‘hoer’ en de liefde zoveel meer dan seks. In rauwe, directe regels vol associatieve sprongen klinkt de aansporing om verder te kijken dan borsten en billen.

Richt de blik eens op de knieën en de sporen die het leven op deze knokige, weinig verleidelijke lichaamsdelen heeft achtergelaten.

Er is een zelfbewuste roep om vrijheid: ‘Ik kan niet tegen kooien./ Om ze gehoorzaam te betreden/ moet je over de uitzonderlijke kwaliteiten/ van leeuwentemmers beschikken.’

Geliefde in vingerafdrukken

Aan naar het absurde neigende gedichten als ‘Made by Eva’, met een vrouw die als God annex doe-het-zelver nogal onhandig een man in elkaar knutselt, ‘het lukte me niet/ de lichaamsdelen op de juiste plek te krijgen’, paart Makaddam tedere regels over huishoudelijk werk, en hoe in vingerafdrukken op de meubels evengoed een geliefde huist.

Taal is een brug tussen het ik en de ander, tussen de vrouw en de man in een leven lang spel van aantrekken en afstoten.

Poëzie is daarbij een gebruiksaanwijzing.

Kort rokje

Wanneer je mij verbiedt om een kort rokje te dragen,

wat blijft er dan nog over om voor te vechten?

Mijn knieën vind je wel verleidelijk

mijn voeten vertederen je niet.

Weet je dan niet dat ik die knieën van lege, oude blikjes heb gemaakt?

En van de wandelstokken die mijn vader in zijn kamer had hangen?

Om die reden kunnen mijn knieën helemaal niemand verleiden.

Toen ik rende en viel, toen ik liefhad en huilde,

omhelsde ik ze alsof ze van stukjes gebroken hart waren gemaakt.

Een keer at ik van mijn linkerknie

kijkend naar de film Hunger, staande op één been met mijn rug

tegen de muur.

Als je echt kijkt zal je niets verleidelijks aan mijn knie zien.

Je zult aan mij vragen om mijn schouder en borsten aan je te laten zien.

Naakt als een laurierblad loop ik met je door de straten.

De mensen zien mijn lichaam niet.

Het lichaam is een idee.

Als je goed kijkt zie je dat mijn knieën versierd zijn met kleurige linten.

Af en toe voer ik mijn knieën snoepjes.

Ik schreeuw wanneer ze in het koude water springen.

Aan het eind van de dag knoop ik ze met een touw

om mijn hals en kruip ik terug op mijn aderen.

Je hebt gelijk: de liefde is een zware reis.

Onafgebroken kruipen naar de ander waar maar geen eind aan komt.

Als je je hand uitsteekt en de zachte huid van mijn knieën voelt

zul je twee verweesde stenen ontdekken

die veel verdriet verspreiden.

Lamia Makaddam

Lamia Makaddam
Je zult me vinden in elk woord dat ik schrijf
Vert. Abdelkader Benali. Jurgen Maas; 68 blz. € 19,99 

Janita Monna (1971) is journalist en recensent. Ze woonde lange tijd op Bonaire waar ze als correspondent werkte. Monna werkte als redacteur Poetry International festival en was initiatiefneemster voor de jaarlijkse Gedichtendag. Voor Trouw schrijft ze wekelijks over poëzie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden