null Beeld

ColumnRosita Steenbeek

De pleinen van Rome zijn als uit een schilderij van Giorgio de Chirico

Wanneer ik over de door corona leeggeveegde Romeinse pleinen loop, heb ik het gevoel door een schilderij van Giorgio de Chirico te wandelen. Er hangt diezelfde vervreemdende sfeer van stilte en verlatenheid.

Onlangs ontdekte ik dat De Chirico na onder meer in Athene, München, Florence, Parijs en New York te hebben gewoond, uiteindelijk neerstreek in Rome waar hij dertig jaar woonde totdat hij in 1978 op negentigjarige leeftijd overleed. Zijn huis bleek onveranderd en te bezoeken.

Ik maakte een afspraak.

Piazza di Spagna waar het gewoonlijk wemelt van de mensen is leeg, er zit niemand op de Spaanse Trappen. Zelfs na meer dan een jaar ben ik daar nog niet aan gewend.

“Men beweert dat Rome het centrum van de wereld is”, zei De Chirico, “en dat Piazza di Spagna het centrum is van Rome wat betekent dat ik in het centrum van het centrum van de wereld woon. Je kunt me dus allesbehalve excentriek noemen.” Origineel was hij wel, deze Italiaanse schilder, beeldhouwer en schrijver.

Ik ga door de poort naast de Spaanse Trappen en klim naar de vierde verdieping waar ik word begroet door een jonge kunsthistorica die me zal rondleiden. Het huis, tevens studiecentrum, is ruim en licht, de muren zijn behangen met zijn schilderijen. Een televisie uit de jaren zeventig staat in een nis tussen roodfluwelen gordijnen als een theatertje. De maestro zat te kijken vanuit de grote fauteuil zoals we zien op een zwart-witfoto die ernaast staat.

“Het geluid stond altijd uit.”

Surrealistisch met een dreigende sfeer

Rondom hangen kopieën van schilderijen van Rubens die hij zeer bewonderde. Geleidelijk wordt het werk dat de wanden siert raadselachtiger. In de eetkamer zijn doeken te zien in de stijl waar we hem vooral van kennen, surrealistisch met een dreigende sfeer, waarmee hij invloed had op Salvador Dalí, René Magritte en Carel Willink. Menselijke figuren zonder gezicht die in machines veranderen, en dan die lege pleinen met eenzame gebouwen tegen een zuidelijke lucht. ‘Metafysisch’ noemde hij ze zelf. Samen met zijn broer Alberto Savinio en met Carlo Carrà was hij de vertegenwoordiger van de ‘Pittura metafisica’. Niet alleen de werkelijkheid van de locaties wordt getoond, maar ook de geheimzinnige beklemming die er hangt en die existentiële vragen oproept.

Na een verdieping hoger een blik te hebben geworpen in de minuscule slaapkamer van de robuuste kunstenaar, met het eenpersoonsbed, naast de riante kamer van zijn Russische vrouw en muze, betreden we zijn atelier waar het schilderij waarmee hij bezig was nog op de ezel staat, kwasten en verf rondom alsof hij zo verder gaat.

De metafysische beweging duurde kort, van 1910 tot 1920. Maar nu hangt die sfeer in de straten en op de pleinen. Nu alles stil is gevallen en de vanzelfsprekendheid is verdwenen, worden we gedwongen ons af te vragen: waartoe zijn we hier? Waar gaat het om?

Rosita Steenbeek is schrijfster en woont deels in Rome. Meer van haar columns leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden