De pijn van Hannah Arendt wordt niet echt voelbaar

Mug met de gouden tand met ’Hannah en Martin’. Een voorstelling van Joan Nederlof, Lineke Rijxman en Willem de Wolf. Te zien: 27 t/m 30/5 in de Toneelschuur in Haarlem, 2 en 3/6 Stadsschouwburg Utrecht. Tournee in oktober, november en december.

Info: www.mugmetdegoudentand.nl

Een mooi decor van opgestapelde, blank gelakte kisten vult de toneelruimte. Altijd op reis, altijd op zoek naar de wezenskenmerken van het totalitaire denken. De voorstelling ’Hannah en Martin’ gaat bijna uitsluitend over het gekwelde leven van de Duits-Joods-Amerikaanse filosofe Hannah Arendt (1906-1975). Slechts heel zijdelings gaat het over de nazistische filosoof Martin Heidegger (1889-1976), met wie de achttienjarige studente een kortstondige liefdesaffaire beleefde toen zij in 1924 in Marburg bij hem colleges liep.

Hoewel Arendt een aantal jaren na de oorlog, toen het doceerverbod van Heidegger was opgeheven, nog wel contact met hem heeft gehad, is het tijdsperspectief hier wel uit het lood geslagen. Immers, het studentje en de professor waren in 1924 nog lang niet boegbeelden van het zionisme en nazisme.

Acteurs Lineke Rijxman en Willem de Wolf, die elkaar doorgaans gewoon aanspreken met ’(professor) Wolf’ en ’Lien’, zoeken zo een grote afstand tot hun vertelde personages. Het zijn vooral de latere, pijnlijke gebeurtenissen in Arendts leven die, tamelijk aan de oppervlakte blijvend, worden aangestipt, zoals de afstand die zij nam, na zich jaren te hebben ingezet voor het zionisme, van de Joodse staat toen die eenmaal een feit was geworden. Het is haar, zoals wellicht bekend, in Israël en daarbuiten, bitter kwalijk genomen.

Of haar beroemde en beruchte boek: ’Eichmann in Jerusalem: a report on the banality of evil’, met op video vertoonde beelden van de verbijsterende kleurloosheid van de oorlogsmisdadiger tijdens zijn proces. „Het kwaad is het gevolg van gedachteloosheid” was de stelling waarmee ze velen destijds schokte.

Het zijn de bekendste feiten uit haar leven, en de voorstelling wist niet dieper te gaan. Wel waren er een paar leuke grapjes: Heidegger die op een gegeven ogenblik een kokkerd van een jodenneus opzet, of Arendt die een stevig konijnengebit over haar tanden heeft gepropt. Ook de collaborerende zanger Johan Heesters of het vermaledijde fietspad in de onderdoorgang van het verbouwde Rijksmuseum schuifelen, zeer postuum, voorbij.

Maar de pijn die door het leven trok van deze weerbarstige academica werd niet echt voelbaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden