null Beeld

FilmrecensieDe Oost

‘De Oost’ roept discussie op over het koloniale verleden. Waarom is dat zo erg?

De Oost
regie: Jim Taihuttu
met: Martijn Lakemeier, Marwan Kenzari, Jonas Smulders
★★★

Met de film De Oost begeeft filmmaker Jim Taihuttu zich in een wespennest. De trailer voor de film was halverwege 2020 nog niet vrijgegeven of er klonk luid protest, onder meer uit de hoek van Veteranen Platform. Dat tegengeluid zwelt opnieuw aan nu de film vanaf deze week te zien is op Amazon Prime.

Taihuttu, eerder maker van Wolf en Rabat, volgt in de speelfilm een jonge Nederlander die vlak na de Tweede Wereldoorlog als soldaat in Nederlands-Indië terechtkomt. Nederland probeert daar met militaire macht de roep om onafhankelijkheid de kop in te drukken. ‘Politionele acties’, zo werd het ingrijpen lange tijd genoemd, een term die het voor lezers van schoolboeken niet echt duidelijk maakte hoe die strijd eruit zag. De regisseur merkte die lacune op en gebruikt de open blik van een blozende blonde jongen om stap voor stap een gruwelijke naoorlogse episode te reconstrueren.

Regisseur Jim Taihuttu gebruikt de open blik van een blozende blonde jongen, Johan, om de gruwelen te reconstrueren. Beeld
Regisseur Jim Taihuttu gebruikt de open blik van een blozende blonde jongen, Johan, om de gruwelen te reconstrueren.


Johan de Vries (Martijn Lakemeier) arriveert in een warm, exotisch land waar ‘de zwarten’ na de Japanse bezetting snakken naar rust en christelijke waarden – zo wordt hem voorgehouden. Patrouille lopen, de plaatselijke bevolking geruststellen: Johan doet het braaf, met woordenboek in de hand en koekjes voor kleine kinderen.

Zijn lichte verveling slaat om in spanning wanneer hij in de ban raakt van commandant Westerling, alias de Turk, die met carte blanche van de Nederlandse legerleiding een heel eigen invulling geeft aan de missie om guerrilla-opstanden in toom te houden. Wat volgt is de mentale neergang van een jongeman die ver van huis deelgenoot wordt van de zwarte schaduwkant van de Nederlandse koloniale aanwezigheid. Martelingen, geweld tegen burgers, executies.

De boze reacties betreffen de donkere uniformen: te veel associaties met nazi's. Beeld free
De boze reacties betreffen de donkere uniformen: te veel associaties met nazi's.Beeld free

En daar komen we bij het wespennest. De boze reacties betreffen de donkere uniformen waarin de Speciale Troepen opereren, het dunne snorretje van Westerling: te veel associaties met SS’ers en nazi’s. Maar de echte pijn zit ’m natuurlijk in de grauwe historische spiegel die de film voorhoudt.

Raar eigenlijk: kijk eens hoeveel films er in de Verenigde Staten al zijn gemaakt over veel recenter militair vertoon en trauma in Vietnam, Korea, Afghanistan en Irak. Dan kun je je alleen maar verbazen over de heisa rond een film die het aandurft geweld in naam van de Nederlandse kroon 75 jaar na dato te onderzoeken. Een andere zwarte bladzijde uit de Nederlandse politieke geschiedenis, de val van Srebrenica in 1995, hoefde veel minder lang te wachten op een filmische dramatisering, maar die film, de recente Quo Vadis, Aida? is niet van eigen bodem. Introspectie valt Nederlanders blijkbaar zwaar.

Na de Japanse bezetting snakken ‘de zwarten’ naar rust en christelijke waarden, zo wordt Johan voorgehouden. Beeld
Na de Japanse bezetting snakken ‘de zwarten’ naar rust en christelijke waarden, zo wordt Johan voorgehouden.

Is De Oost een sterke film? De structuur van het scenario van Taihuttu en Mustafa Duygulu is stevig. Met een hoofdpersoon die een eigen verleden met zich meetorst, in Indonesië sneller dan hem lief is volwassen wordt en bij terugkeer in Nederland een maatschappelijk koud bad wacht, raakt de film aan thema’s die boven de dekolonisatieoorlog uitstijgen.

Tegelijkertijd zijn de dialogen drammerig en zwaar aangezet; als hooghartige kaaskoppen praten de militairen steevast over ‘pinda’s’ en ‘aapjes’. Dat is wat makkelijk scoren bij een woke publiek en maakt de personages er niet interessanter op. Ook Johans rol als goeiige redder van een plaatselijke prostituee stijgt geen moment boven clichés uit. Daarentegen heeft Marwan Kenzari sterke momenten als de even afstotelijke als intrigerende Westerling: een Puccini-liefhebber die van oorlog lijkt te houden omdat die mensen dwingt te kiezen.

De ophef over de film duidt op maatschappelijke overgevoeligheid die Taihuttu terecht naast zich neerlegt. Alleen al de rol van Kenzari als een mysterieuze, welbespraakte leider die anderen tot gruwelen brengt, maakt dat de uitbreng van De Oost – als startpunt van discussie – te prijzen valt.

Te zien op Amazon Prime

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden