Films

De ‘One Room Movie’ bouwt met minimale middelen maximale spanning op

Brie Larson in Room (2015)

We hebben ons noodgedwongen teruggetrokken in onze huizen. De wereld is kleiner geworden. Maar voor veel filmmakers is de begrensde ruimte juist een inspiratie.

Goedemorgen lamp. Goedemorgen kast. Goedemorgen iedereen.” De vijfjarige Jack groet de meubels in de kamer waar hij al sinds zijn geboorte woont. Een kamer die hij nog nooit heeft verlaten. In ‘Room’ is Jacks moeder, gespeeld door Brie Larson, door haar kidnapper en verkrachter jaren geleden opgesloten in een schuur in de tuin. Jack is in de schuur, die ingericht is als een kleine kamer met toilet, badkuip en kookplaat, verwekt en opgegroeid. De kamer is zijn universum.

Moeder en zoon zitten in een gruwelijke situatie maar proberen er het beste van te maken. Ze doen ochtendgymnastiek. Ze bakken met de aangeleverde boodschappen een taart. Moeder vertelt haar zoon verhalen en leert hem schrijven. Ze kijken naar schokkerige televisiebeelden of knutselen van eierschalen een slang. 

Een uitgelezen mogelijkheid voor acteurs

Aan huis gebonden, door lockdown of quarantaine, spreekt Room extra tot de verbeelding. De film, waarin moeder en zoon uiteindelijk een ontsnapping beramen, is een uitstekend voorbeeld van een eenkamerfilm, een ‘One Room Movie’. Het is een genre met een rijke geschiedenis. Voor regisseurs vormt het een technische en dramatische uitdaging om in een enkele, begrensde ruimte te filmen. Voor acteurs is het een uitgelezen mogelijkheid om hun kunnen te tonen: in een kleine ruimte draait het meer dan anders om de psychologie van de personages.

Een van de meesters in het genre is Alfred Hitchcock. In ‘Rear Window’ uit 1954 is James Stewart een fotograaf die met een gipsbeen aan huis gekluisterd is. Af en toe krijgt hij bezoek van zijn vriendin, vertolkt door Grace Kelly, maar de verveling speelt aardig op. Vanuit zijn kleine, warme appartement in New York begint hij met een telelens en een verrekijker zijn overburen te begluren. Het duurt niet lang voordat de fotograaf een misdaad op het spoor denkt te zijn.

Emotie in de pastorie

Met minimale middelen maximale psychologische spanning opbouwen, behoort tot de wezenskenmerken van de One Room Movie. In Ingmar Bergmans ‘Herfstsonate’ uit 1978 is Ingrid Bergman een wereldberoemde concertpianiste. Voor het eerst in zeven jaar bezoekt ze haar dochter, gespeeld door Liv Ullman, die met haar man in een afgelegen pastorie woont. ’s Nachts, als ze niet kunnen slapen, komt het tussen de twee tot een pijnlijke, emotioneel hoog oplopende confrontatie in de woonkamer. Bergman wist als geen ander: zet twee mensen in een kamer en het begint te knetteren.

Zo testte Theo van Gogh in ‘Interview’ uit 2003 de spanning in een Amsterdams grachtenappartement. Pierre Bokma is de journalist die tegen zijn zin een soapster gaat interviewen: Katja Schuurman. “Oorlogsverslaggever ondervraagt ster. Een slagveld op de vierkante meter”, zo vatte Van Gogh zijn kamerspel samen. Opvallend is dat het vaak om regisseurs gaat die het experiment niet schuwen, en de begrensde ruimte juist beschouwen als een filmisch avontuur.

Scene uit Das Boot (1981)

In Sidney Lumets ‘12 Angry Men’, een van de hoogtepunten in het genre uit 1957, trekken twaalf juryleden, onder wie Henry Fonda, zich terug in de jurykamer om te beraadslagen over schuld of onschuld. Een fascinerend schouwspel: je ziet juryleden twijfelen, redeneren, hun mening veranderen en naar elkaar toetrekken. Je voelt de temperatuur in de kamer stijgen.

Je kunt overal vastzitten

Natuurlijk strekt de One Room Movie zich uit over andere genres. Je hebt gevangenis-, ruimte- en onderduikfilms die zich beperken tot een enkele cel, capsule en schuilplaats. Het recente oorlogsdrama ‘Anna’s War’ speelt zich vrijwel geheel af in een grote open haard, tijdens de Tweede Wereldoorlog de schuilplek van het zesjarige Joodse meisje uit te titel. De One Room Movie tot in het absurde doorgetrokken. 

In een andere, inmiddels beroemde oorlogsfilm voltrekt het drama zich in een onderzeeër. In ‘Das Boot’ uit 1981 zitten mannen hutje bij mutje in een kleine, slecht geventileerde ruimte, metersdiep onder water, terwijl ze onder vuur worden genomen door een torpedojager. Een claustrofobische ervaring.

Er zijn films gemaakt over mensen die vastzitten in een terminal, een bank, een bus, een reddingssloep, een telefooncel, een badkamer, een lift en een rotsspleet, je kunt het zo gek niet bedenken. Er is zelfs een film die zich afspeelt in het allerkleinste kamertje. In ‘Buried’ wordt een man levend begraven. De horror ontwikkelt zich bij het schijnsel van zijn mobiele telefoon.

Twintig jaar huisarrest

Maar misschien nog wel het meest inspirerend is de film die Jafar Panahi, in Iran gedwongen tot twintig jaar huisarrest, in zijn eigen woonkamer maakte en die hij ‘This Is Not A Film’ noemde. In Panahi’s geval leidde gedwongen thuiszitten tot een fantastische reis door zijn woonkamer, en zijn eigen psyche.

Mensen laten zich er in een begrensde ruimte allerminst van weerhouden creatief te zijn. Een van de meest gestreamde films is momenteel ‘The Wolfpack’, het fascinerende, waargebeurde verhaal van zes Amerikaanse broers, hun zusje en hun moeder die jarenlang zaten opgesloten in een appartement op de zestiende verdieping van een flat. Vader, bezeten door Hare Krishna, was bang voor invloeden van buiten. De broers namen in gevangenschap hun toevlucht tot films kijken, namaken en naspelen. Ze schreven scripts en maakten kostuums. Een beetje zoals het fantasievolle jongetje in Room.

‘Room’ is morgenavond te zien op de Vlaamse tv-zender Canvas en op Netflix. Ook 'Das Boot’ staat op Netflix, de overige films zijn her en der te streamen.

Lees ook:

Lege straten hebben een speciale plaats in de kunst

Straten die normaal gesproken bruisen van bedrijvigheid, zijn nu vrijwel uitgestorven. Die ongebruikelijk lege ruimtes kom je ook in de beeldende kunst en vroege fotografie tegen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden