vandaar dit boek

De ondergesneeuwde verhalen van Belgische verpleegsters tijdens WO I verdienen een plaats

Altijd troosten. Belgische verpleegsters tijdens de Eerste Wereldoorlog. Auteur Luc De Munck. Beeld rv

Dit jaar is het laatste in de herdenking van 100 jaar Eerste Wereldoorlog. Hier in België zijn veel onderwerpen voorbijgekomen, maar de verpleegsters zijn ondergesneeuwd. Terwijl hun verhaal wel een plaats verdient in de historiografie van de Eerste Wereldoorlog.

Scholen

Het beeld is vaak dat er aan het front in West-Vlaanderen vooral Britse verpleegsters werkten, nauwelijks Belgische. Maar zo was het niet. Ik heb archieven teruggevonden van vier verpleegstersscholen die begin 20ste eeuw werden opgericht in Antwerpen en Brussel. Dan blijkt dat vóór de oorlog zo'n 4500 verpleegsters zijn opgeleid en tijdens de oorlog nog eens 1800. Dat zijn toch zeker 6000 Belgische vrouwen. En er zijn er minstens 800 in de fronthospitalen actief geweest.

Waardering

Verpleegsters kwamen aanvankelijk vooral uit de lagere sociale klasse. Het beroep kreeg in en door de oorlog iets meer status. Er dienden zich toen ook gegoede dames aan die voor gewonden wilden zorgen. Ook artsen, die nogal neerkeken op verpleegsters, kregen voor het werk meer waardering. Helaas ebde die emanciperende werking na de oorlog weer weg. Het idee bleef toch dat verpleegsters er waren om artsen te dienen.

Aangrijpend

Ik heb de verpleegsters een gezicht willen geven. Een belangrijke bron was het dagboek van de in 1881 in Sint-Gillis geboren Jane de Launoy. Waarschijnlijk heeft ze nooit een officieel diploma gehaald, maar ze ging toch in december 1914 als verpleegster aan de slag in hospitaal L'Océan in De Panne. Ruim vier jaar maakte ze bijna dagelijks notities over haar werk en de oorlogsomstandigheden. Het zijn aangrijpende kleine verhalen die de Grote Oorlog heel dichtbij brengen. Erich Remarque zei al dat je pas in het hospitaal ontdekt wat oorlog is, dat dat de plaats is van het echte lijden. Het hospitaal is het tweede slagveld. Daar wordt strijd gevoerd om gewonden er bovenop te helpen, zodat ze terug kunnen naar dat eerste slagveld.

Improvisatie

De frontverpleegsters werden geconfronteerd met vreselijke wonden die zij vaak nog nooit hadden gezien: gescheurde nieren, doorboorde longen, afgerukte ledematen. Er waren veel amputaties, dat maakte indruk. Het werk was voor een deel improvisatie en al doende leren. Veeleisend en erg vermoeiend.

Wassen

Hygiëne was een onderwerp dat al in de vooroorlogse opleiding van verpleegsters aan bod kwam. Maar voor patiënten was het niet altijd evident. Gewassen worden, dat gebeurde alleen bij geboorte en overlijden, zeker als het om het gebied onder de gordel ging. Dat was een uitdaging voor verpleegsters. Vergeet niet: die gewonden waren voornamelijk soldaten, simpele boerenjongens. Rijkere Belgen hadden meestal leidinggevende functies en hoefden niet in de gevaarlijke eerste linies te vechten of wacht te lopen.

Troosten

'Soms genezen, dikwijls verlichten, altijd troosten' stond er op het insigne van verpleegsters in een van de fronthospitalen. Dat vat hun werk goed samen. Voor de titel van mijn boek, dat vrijdag uitkomt, heb ik het troosten benadrukt.

Dat heeft toch altijd wel op de voorgrond gestaan, zeker als je de Belgische verpleegsters met hun strengere Britse collega's vergelijkt. Die gewone Vlaamse soldaat sprak geen Engels. Dan ga je niet een half uur bij iemand aan het bed zitten. Belgische verpleegsters deden dat wel.

Historicus Luc De Munck (1956) is onderzoeker aan de Katholieke Universiteit Leuven.

Altijd troosten. Belgische verpleegsters tijdens de Eerste Wereldoorlog Luc De Munck
AUP; 192 blz. €24,99

Lees ook: 
Vandaar dit boek: 'Plump' is niet plomp, en 'casino' is een bordeel

Ik ben docent vertalen en in dit boek geef ik aanwijzingen hoe je zoiets aanpakt. Beginnende vertalers denken vaak dat vertalen heel makkelijk is, waarbij ze hun kennis van de vreemde taal en 
ook hun eigen taal overschatten. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden