Uiteindelijk kwam het tot een discussie tussen de Notenkrakers (o.a. Peter Schat en Reinbert de Leeuw, rechts vooraan) en het Concertgebouworkest in Hotel Krasnapolsky op 22 april 1970, vijf maanden na de Notenkrakersactie.

Column Klassiek & Zo

De Notenkrakersactie: vijftig jaar later

Vandaag is het zondag 17 november. In 1969, vijftig jaar geleden viel die 17de november op een maandag. Die avond stond in het Concertgebouw een optreden van het Concertgebouworkest gepland. Dirigent Bernard Haitink zou een programma leiden met het Fluitconcert in G van Quantz en de Zevende symfonie van Mahler. Op zaterdagavond was dat programma al in Den Haag gespeeld, op zondag gevolgd door een matinee in Amsterdam.

Maar deze maandagavond verliep heel anders dan verwacht. Want die zou meteen aan het begin verstoord worden door boze componisten en hun aanhangers. Die gebeurtenis is de geschiedenisboeken ingegaan als de ‘Notenkrakersactie’. 

Knijpkikkers en ratels

Toen Haitink de opmaat voor Quantz gaf, begon men in de zaal onder aanvoering van Louis Andriessen, Reinbert de Leeuw, Peter Schat en Misha Mengelberg op knijpkikkers, ratels en fluitjes te roeren. Er werden pamfletten vanaf de balkons naar beneden gestrooid en op het podium werden die uitgedeeld. Haitink legde het concert stil. Na enig rumoer tussen voor- en tegenstanders werden de onruststokers verwijderd.

Het concert ging vervolgens gewoon door. Overigens was dat een speciaal goedkoper volksconcert, waarop ook minder draagkrachtige liefhebbers van Mahlers Zevende konden genieten. Dus in de zaal zaten die maandag niet per se de ‘burgerlijke genotsconsumenten’ waartegen de actie indirect ook gericht was. Haitink heeft later verklaard dat hij het vreemd vond dat de actie begon bij het Fluitconcert van Quantz. In zijn optiek zou de verstoring van Mahlers Zevende na de pauze veel meer effect hebben gesorteerd.

Aktie Tomaat

Waar ging het allemaal ook weer over? Het gistte in dat jaar behoorlijk in Nederland. Onrust. Een paar maanden eerder was het Maagdenhuis in Amsterdam bezet. Bij de Aktie Tomaat werden acteurs met tomaten bekogeld in de Stadsschouwburg. Oproer. 

De componisten wilden dat Bruno Maderna als vaste dirigent naast Haitink bij het Concertgebouworkest zou worden aangesteld. Voor het moderne repertoire dat in hun ogen verwaarloosd werd. Wie de speellijsten van toen eens goed bestudeert, moet tot de conclusie komen dat het voor hedendaagse muziek juist een walhalla was, zeker als je het met nu vergelijkt.

En op de achtergrond speelde er meer. Later is de Notenkrakers verweten dat ze geen oog hadden voor de orkestmusici. Juist in die tijd was er onder minister van cultuur Marga Klompé sprake van ernstige bezuinigingen bij de orkesten, de zalen kampten met teruglopende bezoekersaantallen. Ook toen al dus. En dan was de actie ook nog eens een kopie van die bij Het Brabants Orkest een paar maanden eerder in Tilburg, waar een concert onder leiding van Hein Jordans verstoord werd.

In gelijke mate

Nu zijn we vijftig jaar verder. Haitink is 90, Andriessen en De Leeuw zijn 80. Schat en Mengelberg zijn overleden, evenals andere andere sympathisanten als Harry Mulisch en Jan van Vlijmen. Het Brabants Orkest is opgeheven, zoals veel andere orkesten. Er kwam een heuse ensemblecultuur in Nederland, waar hedendaagse muziek een kans kreeg. En ook die is nu tanende. Het Nieuw Ensemble geeft op 5 december zijn allerlaatste concert. De Leeuw dirigeert Bach en Britten; die laatste werd door hem ooit nog uitgekotst. Idealen en harde noten, in gelijke mate gekraakt.

Peter van der Lint schrijft iedere week met aanstekelijk enthousiasme over de wereld van de klassieke muziek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden