‘Beeld 6' in de Nollen, een stalen, bladvormige harmonica van veertien meter lang en tien meter breed.

ReportageDen Helder

De Nollen: werkplaats én levenswerk van kunstenaar Rudi van de Wint

‘Beeld 6' in de Nollen, een stalen, bladvormige harmonica van veertien meter lang en tien meter breed.

Rudi van de Wint trok zich op 38-jarige leeftijd terug op De Nollen, een voormalige vuilnisbelt in Den Helder. Het werd een oase met magistrale beelden en ondergrondse schilderijen. Stevige wandelschoenen aanbevolen.

Joke de Wolf

Het is misschien wel het meest geziene kunstwerk van Nederland: de rode, paarse en blauwe kleurvlakken in de Tweede Kamer. Ze vormden het decor voor duizenden politieke drama’s en debatten. Zelfs nu de zaal gesloten is vanwege de verbouwing kunnen de meeste Nederlanders zich de kleuren nog voor de geest halen.

Veel minder bekend is de naam van de kunstenaar, Rudi van de Wint. Dat heeft hij aan zichzelf te danken: in 1980 trok hij zich terug op De Nollen, een landje aan de rand van Den Helder. Daar bouwde hij tot zijn plotselinge dood in 2006 aan zijn sculpturen. De Nollen was zijn werkplaats én levenswerk.

Voor het eerst is er nu een overzichtstentoonstelling te zien in Stedelijk Museum Alkmaar. Tegelijk is De Nollen – zoals elke zomer – open voor bezoekers. Op dit ruige landje wisselen de ongebruikelijke vormen elkaar af: sprieten, staken, enorme lappen bruin cortènstaal staan er opgesteld.

Oog in oog met ‘een soort stad’

De kunstenaar werd geboren in Den Helder in 1942, midden in oorlogstijd. Geen rustige omgeving: de stad werd tijdens de oorlog meer dan honderd keer gebombardeerd, in de duinen lagen meer dan driehonderd bunkers. Die maakten na de oorlog veel indruk op de kleine Van de Wint: bij het spelen stond hij opeens oog in oog met ‘een soort stad’ met gangen, kelders, ondergrondse zalen. In een van die ruimtes schrok hij van het licht van boven, alsof hij weer kon ademhalen.

Beelden in de Nollen

 Beeld
Beelden in de Nollen

In De Nollen kom je als bezoeker regelmatig dicht bij diezelfde ervaring. Bovengronds is hier geen schilderij te zien, toch noemde Van de Wint zijn onderneming een schilderkunstig project. Verspreid over het land staan bobbelige staken en kronkelige sprieten in beschilderd koper, alsof de grote meester zijn pen even uitprobeerde in het landschap. Het was ooit een defensieterrein, en werd tien jaar lang als vuilnisbelt gebruikt.

Nu is het een groene oase met zelf gegraven vennen en heuvels, begroeid met dat wat kwam aanwaaien, bewoond door talloze kleine en grotere dieren. Zoon Ruud heeft een dagtaak aan het onderhouden van het terrein.

Neergezet voor de eeuwigheid

Magistraal is Beeld 6, een enorme stalen, bladvormige harmonica van veertien meter lang en tien meter breed, boven op een heuvel. Het lijkt er voor de eeuwigheid te zijn neergezet, maar met een paar aanwezigen is het mogelijk het gevaarte een zwiep te geven zodat het om zijn as draait. Het lijnenspel van de ronde zigzagvormen verraadt de interesse van Van de Wint voor natuurwetenschappelijke theorieën. Zo maakte hij vaak variaties op de zogeheten Fibonaccireeks, waarbij de spiralen zich krommen volgens een wiskundige formule.

De ‘godslasterlijke’ Tong

Eén ander werk van Rudi van de Wint stond de afgelopen tijd veel in de belangstelling: het beeld de Tong, op de Knardijk langs de A6. Het is een negen meter hoge ovaal, omwikkeld met koperdraad. De SGP zag een ‘godslasterlijke’ betekenis in het beeld omdat het ook wel de tong van Lucifer werd genoemd. Gijs van de Wint, zoon van Rudi, benadrukt desgevraagd dat zijn vader alleen naar de Lucifer uit de Romeinse mythologie verwees, die symbool staat voor de brenger van licht, niet naar de bijbelse interpretatie. Het beeld is begin 2020 beschadigd door storm en wordt nu gerestaureerd, maar zal wel worden teruggeplaatst op zijn oude plek op de dijk.

Indrukwekkend zijn ook de ondergrondse schilderijen, zoals Aether II. Via een smalle, steile toegang – stevige wandelschoenen zijn geen overbodige luxe – kom je in een ruimte die aanvankelijk donker lijkt. De ‘muur’ van de enorme koepel bestaat uit schilderdoek, bovenin zou er door een glazen raam licht moeten schijnen, maar helaas is het glas kapot. Toch dringt ook langs het tijdelijke afdekplastic voldoende daglicht door om de van diepblauw tot wit overlopende verfstreken te laten zien.

Hier ervaar je het gevoel van ‘lucht’ dat Van de Wint als kind in de bunkers had. De kunstenaar wilde met die samenkomst van ruimte en verf samen iets ‘sacraals’ oproepen. Een kunstkapel die sterk doet denken aan de kleurenvlakken van Mark Rothko en tegelijk de opmaat vormt naar de schilderijen uit de Tweede Kamer.

Samenkomend in een witte nevel

In het museum in Alkmaar hangen de schetsen en kleurproeven die hij zijn hele leven maakte. Al in de jaren zeventig maakte hij enorme doeken waarop hij met dikke lagen verf kleurverlopen aanbracht. Daarbij laat hij bijvoorbeeld een gele bol overgaan in een zwart vlak. In 1983 beschildert hij het plafond van Paleis Noordeinde in opdracht van Koningin Beatrix met gele, rode, blauwe en zwarte verf, middenin samenkomend in een witte nevel.

Modelstudie van de panelen in de Tweede Kamer. Beeld
Modelstudie van de panelen in de Tweede Kamer.

Op een maquette wordt duidelijk hoe Van de Wint in 1992 zijn werk voor de Tweede Kamer in gedachten had: alle zes panelen van de achterwand van de bekende zaal zouden bedekt zijn met alle kleuren van de regenboog. Uiteindelijk verschoof hij de doeken om de randen van de panelen, zodat steeds het halve paneel leeg bleef.

Over de belichting van de beroemde panelen moest Van de Wint steggelen met architect Pi de Bruijn. Die weigerde de panelen uit te lichten, volgens Van de Wint was de architect bang dat de schilderijen de aandacht van de politiek zouden afleiden.

Het tegendeel lijkt te zijn bereikt: nog steeds weten maar weinig mensen dat de kleuren in de Tweede Kamer überhaupt een kunstwerk zijn. Daarom is de tentoonstelling in Alkmaar een welkome aanvulling op het imposante levenswerk van Rudi van de Wint in De Nollen. Want alleen daar kom je in de buurt van de ongestoorde totaalervaring van de kunst die hij zo gepassioneerd zocht én vond.

De tentoonstelling Rudi van de Wint: Reis naar het oneindige is tot 30 oktober te zien in Stedelijk Museum Alkmaar. stedelijkmuseumalkmaar.nl

De Nollen is open van 1 april tot 31 oktober van donderdag tot en met zondag, een rondleiding is verplicht. projectdenollen.nl

Lees ook:

Kunstenaar Antony Gormley vereeuwigt zijn eigen lijf in alle denkbare standjes

De Britse beeldhouwer Antony Gormley heeft een grote overzichtstentoonstelling in Wassenaar. Waarom verbeeldt deze kunstenaar alleen zijn eigen lichaam?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden