BoekrecensieMijn lieve gunsteling

De nieuwe roman van Marieke Lucas Rijneveld is onontkoombaar, vuil, poëtisch

Marieke Lucas RijneveldBeeld EPA

Na lezing van Mijn lieve gunsteling weet je: zo vóelt liefde.

Kurt Cobain stierf niet aan een overdosis drugs of aan de kogel, zo weet de ‘gunsteling’ aan het begin van de nieuwe roman van Marieke Lucas Rijneveld, maar aan een overdosis succes die iemand laat denken ‘dat hij kan vliegen tot hij erachter komt dat hij helemaal geen vleugels heeft en dan tuimel je ineens naar beneden’.

Als zij – deze gunsteling – ooit beroemd zou worden, echt beroemd, zou ze zich altijd blijven herinneren waar ze vandaan kwam, ‘je zou de geur van het kuilgras, de ammoniaklucht, de koeienstront en je vriendinnen niet vergeten, echt niet, maar je wist toen al dat je iets wezenlijks zou verliezen, dat succes je wel degelijk zou veranderen en tegelijk iets in stand zou houden of misschien nog verergeren, namelijk de oeverloze leegte’.

Onmogelijk om bij deze passage niet te denken aan het (mega)succes dat de schrijver zelf ten deel is gevallen. Ze kreeg lovende recensies voor zowel haar poëzie als haar romandebuut en onlangs won ze met de vertaling ervan, The Discomfort of Evening, de International Booker Prize – het zal u niet zijn ontgaan.

Niet: hoe is het voor vader en moeder, voor de koeien, maar: hoe is het voor jou?

Veel is er veranderd in Mijn lieve gunsteling, veel ook is hetzelfde: het platteland, de boerderij, een broer die verongelukte, God, (emotioneel) afwezige ouders en het zusje dat zich daar schuldig over voelt en wegvlucht in fantasieën waar het lang niet altijd feest is.

Ook in de details (zo je daarvan kunt spreken want gaat het niet juist om de details) herkennen we het universum dat Rijneveld rond het tienjarige meisje ‘Jas’ uit De avond is ongemak creëerde. Van het langoorkonijn tot aan de MKZ-crisis en het neuspeuteren, en van een veearts die het slechte nieuws over de verongelukte broer komt vertellen als de jonkies in bad zitten, tot aan het blok groene zeep waarmee hij zijn handen wast.

‘Mis je je broer?’ vraagt hij in De avond is ongemak aan haar. Het is voor het eerst dat iemand dat aan haar vraagt. ‘Niet: hoe is het voor vader en moeder, voor de koeien, maar: hoe is het voor jou?’ Even later lacht hij en zegt: ‘Weet je dat jij het mooiste meisje bent dat ik ooit heb gezien?’ Het is de opmaat naar Mijn lieve gunsteling.

Veertien is het meisje nu. En ze ‘schemert’, niet alleen tussen meisje en vrouw, maar ook tussen jongen en meisje. Diewertje Blok heeft plaatsgemaakt voor schrijf- en pophelden als Kurt Cobain en de veearts heeft geen bijrol, maar een hoofdrol, sterker nog, hij is de verteller. ‘Lieve gunsteling,’ zo opent hij, ‘ik zeg het je maar meteen: ik had je in dat steilorige hoogseizoen als een zweer met een hoefmes uit de klauwlederhuid moeten verwijderen’.

Dat wij vanuit Kurt kijken, is een meesterzet

Wat volgt is een koortsig relaas van zijn bedwelmende liefde voor haar en hoe hij haar, in die zomer van 2005, stapje voor stapje heeft veroverd, bemind en beschadigd met zijn ‘gezwollen moordenaarsgewei’.

Dat wij vanuit hem – ‘Kurt’, zoals hij door haar wordt genoemd – naar hun verhouding kijken, is een meesterzet. Want in hem huist die dwingende wellust waar hij ons, de lezers, zo in meesleurt dat wij medeplichtig worden en de mogelijkheid openhouden dat zijn liefde wordt beantwoord.

Aanvankelijk moest ik, hoe anders van taal dan ook, aan Mijn meneer van Ted van Lieshout denken. Maar ergens halverwege de roman, als Kurt haar met valse beloftes zo ver probeert te krijgen dat ze ‘het’ met hem doet, neem je afstand van die identificatie. Juist op dat moment keert Kurt terug naar zijn eigen jeugd: een veertienjarig jongetje en zijn dominante moeder, en kantelt het perspectief opnieuw.

De taal van Reve is Rijnevelds werk ingekropen

En zo krijgen we in pagina’s lange, pulserende zinnen die zich laten lezen als een brief aan zijn ‘kleine praaldier’ (de taal van Reve is in Rijnevelds werk gekropen) zowel een portret van hem als van het meisje dat hij als geen ander kent en dat, voor alles, gekend wil worden.

Een symbiose van stemmen. Zó voelt liefde. Ze gaan naar de film, ze plassen staande in de wei, ze liggen onder toeziend oog van koningin Beatrix op het matras dat hij achter in zijn Fiat heeft gelegd waar hij haar voorleest uit Lieve jongens.

In Kurts ‘brief’ paren zijn verlangens, fantasieën en nachtmerries zich aan die van haar. Dat ze kan vliegen en in haar vlucht naar New York de tweede Twin Tower heeft doorboord. Van haar gesprekken met Hitler (opnieuw is er die preoccupatie met het kwaad) en Freud, en van haar verlangen naar een ‘geweitje’ en naar roem.

‘Jij was de vogel die later beroemd zou worden, jij was mijn prooi.’ Een verraderlijk en intrigerend woordje dat zou, dat zowel naar een gekende toekomst als naar sprookjes verwijst.

Marieke Lucas Rijneveld
Mijn lieve gunsteling
Atlas Contact; 368 blz. € 24,90

Lees ook: 

Schrijver Marieke Lucas Rijneveld wil scherpe keuzes maken. ‘Maar ik ben er huiverig voor’

Welke jonge kunstenaars bepalen het beeld de komende tien jaar? Trouw tipt de twintig van de jaren twintig. Op nummer 6 schrijver en dichter Marieke Lucas Rijneveld. Wat wil zij over tien jaar? ‘Een huis met een paar eigen koeien op het Zeeuwse platteland.’

Rijneveld schrijft overdonderend debuut over een poëtische, verdoemde wereld

Marieke Lucas Rijneveld debuteert met een overdonderende roman over een gewond gezin.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden