Recensie

De nieuwe Modiano toont dat het geheugen een ruïne is, geen paleis

Patrick Modiano. Beeld Reuters

Nobelprijswinnaar Modiano zwerft door het Parijs van de jaren zestig - 'vol van fantomen'.

Patrick Modiano, Slapende herinneringen
Vert. Maarten Elzinga. Querido; 112 blz. € 17,99
Oordeel: sober, open, mijmerend, maar ook geestig

Voor liefhebbers is het bij elke nieuwe roman van Patrick Modiano alsof je bij de beste banketbakker van de stad je favoriete taartjes mag gaan halen. Je weet, na ruim 25 steeds soberder romans, wat de ingrediënten zijn en hoe het gebakje smaakt. Weinig schrijvers hebben een zo vaste thematiek - het verlies van het verleden, de ontoereikendheid van het geheugen -, zo'n onverwisselbare eigen toon en zijn zo trouw aan één decor: het Parijs van weleer.

Voor de verteller van 'Slapende herinneringen' is de Franse hoofdstad bezaaid met 'fantomen even talrijk als de metrostations' en hun lampjes die vroeger oplichtten wanneer je op de knoppen drukte van het overzichtsbord dat alle verbindingen toonde.

Voorspelbaarheid

Zoals vaak in de boeken van Modiano heeft ook deze verteller ooit een kostschool bezocht. Er is ook nu weer sprake van cafés waar geheimzinnige vrouwen boeken zitten te lezen of mysterieuze mannen ontmoeten. De achtergrond wordt bevolkt door rijke of juist arme bohémiens met exotische namen en louche inkomsten.

Is die voorspelbaarheid erg? Integendeel! Er valt volop te genieten van alle vertrouwde ingrediënten. Tegelijk blijft Modiano, op de rustige manier die zo kenmerkend is voor zijn oeuvre, zich ontwikkelen naar een steeds groter minimalisme.

De slapende herinneringen die Modiano's hoofdpersoon te binnen schieten zijn brozer en langs nog dunnere lijnen met elkaar verbonden dan voorheen, ze worden met nog meer terughoudendheid beschreven. Ze ontlenen hun belang nauwelijks aan een expliciete samenhang, maar vooral aan de onontkoombaarheid waarmee zij zich opdringen, of - andersom - aan de moeite die het kost om ze terug te halen. Juist dat doet vermoeden dat ze belangrijk zijn en maakt ze intrigerend. Het einde van 'Slapende herinneringen' is, in lijn daarmee, nog opener dan dat van eerdere romans.

Tekst loopt door onder de afbeelding.

Beeld rv

Het boek speelt in de jaren zestig. Een bewogen tijd, zeker in Frankrijk. Maar de seksuele revolutie, de bloedige dekolonisatie van Algerije, de Vietnamprotesten en de gebeurtenissen van mei '68 lijken grotendeels aan de hoofdpersoon voorbij te gaan. Hij zwerft, afzijdig van alle woelingen, door Parijs. "De kans dat je in augustus alleen bent in Parijs is vrij groot, en dan beland je vanzelf op de onwerkelijke plekken die bij dat seizoen schijnen te horen, waar je het gevoel krijgt dat de tijd er is blijven stilstaan."

Uit zijn verleden herinnert de verteller zich zes zeer verschillende vrouwen die hij nooit helemaal doorgrond heeft, en die hij lang geleden uit het oog verloor. Eén van hen is Mireille Ourousov, die tijdelijk woonde in het appartement van de moeder van de verteller, waar het gas was afgesloten. Zij hielp hem los te komen van zijn ouders.

Maar vooral is er Geneviève Dalame, een secretaresse met een klaplopende broer en grote belangstelling voor esoterie, die hem in contact brengt met de arts Madeleine Péraud ('Maar misschien vergis ik me in de voornaam'). Door de laatste vrouw uit het boek, wier naam ongenoemd blijft, raakt de verteller zijdelings betrokken bij een moord waarvan hij later nooit het fijne te weten zal komen. De levens van al deze mensen waren ooit met elkaar verbonden. Maar ze zijn in de loop der jaren uiteengedreven.

Humor

Nieuw voor mij was het gevoel voor humor in deze nieuwe roman. Voor het eerst betrapte ik mij erop dat ik bij het lezen van een roman van Modiano moest grinniken op momenten dat de schrijver een satirische toon aanslaat. "Je moet de mensen nemen zoals ze zijn, met of zonder bontjas", merkt de verteller droogjes op. 

Ook komen de in Frankrijk in de jaren zestig hoog aangeschreven universitaire goeroes kort ter sprake: denkers zoals Roland Barthes, wier opinies een ijkpunt waren in elke discussie tussen zichzelf respecterende Franse intellectuelen. Hun gedachtengoed laat de verteller koud. Het enige gedenkwaardige dat hem over de beroemde 'meesterdenkers' te binnen wil schieten is dat hij ooit één van hen, behoorlijk boven zijn theewater, in een taxi geholpen heeft.

Voor Patrick Modiano is het geheugen allesbehalve een paleis, zoals Gerrit Komrij het ooit benoemde, maar eerder een veld van ruïnes die onbeantwoordbare vragen oproepen.

Lees hier meer boekrecensies van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden