Recensie

De nieuwe film over Van Gogh: kitsch of een liefdevolle ode?

Fragment uit 'Loving Vincent', een animatiefilm waarvoor 65.000 geschilderde beelden, gemaakt door in totaal 125 kunstenaars, de basis vormen. Bekende schilderijen van Van Gogh werden in een Pools atelier beeldje voor beeldje nageschilderd.Beeld RV

Loving Vincent
Regie: Dorota Kobiela, Hugh Welchman
Met: Douglas Booth, Helen McCrory, Saoirse Ronan, Robert Gulaczyk
/★★

Voor 'Loving Vincent' lieten de makers 130 schilderijen van Van Gogh beeld voor beeld naschilderen. De speelfilm is een ode aan de schilder en een overrompelende kijkervaring, zegt filmcriticus Remke de Lange. Maar kunsthistoricus Joke de Wolf kijkt liever anderhalf uur naar een échte Van Gogh.

Remke de Lange geeft vier sterren: 'Een overrompelende ervaring'

Over Vincent van Gogh zijn talloze boeken geschreven en films gemaakt. Toch levert ‘Loving Vincent’ een unieke bijdrage aan die fikse stapel documentatie. De film is een bijzonder knap gemaakt biografisch drama over de laatste dagen van de beroemde schilder, dat tegelijkertijd de kijker onverbiddelijk diens impressionistische werk binnenzuigt.

65.000 geschilderde beelden, gemaakt door 125 kunstenaars die bedreven zijn in Van Goghs stijl, vormen de basis van deze geschilderde animatiefilm. De Poolse kunstenares-regisseuse Dorota Kobiela en de Engelse filmmaker Hugh Welchman lieten ze in een Pools atelier beeldje na beeldje schilderen. Een detail uit het schilderij ‘Korenveld met Kraaien’, gevolgd door een ander detail en een grotere uitsnede met meer kraaien: een schilderij dat we als statisch kennen, krijgt warempel beweging!

Met de film brengen de makers een liefdevolle ode aan Van Gogh, die op relatief late leeftijd een penseel ter hand nam en na zijn dood met zijn radicale stijl en hoge productiviteit een grote invloed zou krijgen op de kunstwereld. Maar ‘Loving Vincent’ is ook een intrigerende whodunit.

Gemoedstoestand

De mensen die de schilder portretteerde, en die nu in beweging komen, becommentariëren Van Goghs gemoedstoestand voordat hij in juli 1890 stierf aan een schotwond. Was het zelfmoord? De postbode die Van Goghs vele brieven bezorgde, stuurt zijn zoon met een laatste, ongeopende brief op pad.

Deze Armand Roulin, geschilderd met zwarte hoed, gele jas en pittige snor, raakt hoe meer mensen hij spreekt, geïntrigeerd door Vincents dood en steeds minder overtuigd van het officiële verhaal.

De filmmakers werkten met acteurs die werden nageschilderd om Van Gogh-personages tot leven te brengen en een derde dimensie, stem en persoonlijkheid te geven. Zo komen overbekende beelden, gestold in ons aller collectieve culturele geheugen, los van museummuren en doen ze je opnieuw beseffen hoezeer Van Gogh op geheel eigen wijze zijn dagelijksheid schilderde.

Adeline Ravoux, geschilderd in blauw met strik in het blonde haar, die de herberg in Auvers-sur-Oise runde, is in de film een levendige, toeschietelijke vrouw vol warmte voor Vincent. Marguerite Gachet, dochter van de arts die Van Gogh begeleidde, blijkt daarentegen even ongenaakbaar en mysterieus als in de schilderijen, aan de piano, in een tuin.

Met zwart-wit getinte flashbacks in fotografische stijl springen de makers soms even terug in de tijd voor scènes die eerder noodzakelijk zijn dan artistiek hoogwaardig. De schoonheid van de film zit ’m toch echt in de durf om 130 wereldwijd gekoesterde (en, laten we eerlijk zijn, soms uitgekauwde) schilderijen als het ware als nieuw te bekijken en een eigen narratieve betekenis te geven.

Of je nu wel of niet een fervente Vincent van Gogh-liefhebber bent, ‘Loving Vincent’ is een overrompelende ervaring.

Joke de Wolf geeft twee sterren: 'Friemelende, gekmakende en platgeslagen streepjes'

Het bericht in de krant van Auvers-sur -Oise was één zin lang: de Nederlandse kunstenaar Van Gogh had zich, 37 jaar oud, op 27 juli 1890 in de buik geschoten en was anderhalve dag later aan de verwondingen overleden. Inmiddels is elk kruimeltje in het levensverhaal van Van Gogh een maaltijd voor het hongerige publiek.

Fragment uit 'Loving Vincent'.Beeld RV

Was het wel zelfmoord? In 2011 beweerden twee Amerikanen, Pulitzerprijswinnaars nota bene, dat ze bewijs hadden dat Van Gogh in juli 1890 was doodgeschoten door een rebelse tienerjongen uit de omgeving. Het ging juist goed met de kunstenaar, lazen zij uit de brieven, er was geen enkele reden voor depressie en dus zelfmoord. Het Amsterdamse Van Gogh Museum kwam met een uitgebreid antwoord in een kunsthistorisch vaktijdschrift: het was wel degelijk zelfmoord geweest, zowel de forensische gegevens als de brieven wezen daarop.

'Eigenaardigheden'

De makers van ‘Loving Vincent’ nemen de zelfmoordvraag opnieuw over, en knopen er en passant nog een hele rits andere eigenaardigheden aan vast. Zo spreekt iedereen Engels (‘Van Goff’), en is er vanaf het begin van de film de suggestie dat dokter Gachet, de huisarts die zich de laatste maanden van diens leven over Vincent ontfermde, een jaloerse mislukte kunstenaar was, die stiekem werken van Van Gogh zou overschilderen.

In werkelijkheid was hij een mecenas, iemand die kunstenaars als Van Gogh en Cézanne financieel en moreel stimuleerde door te werken bij tegenvallende kritieken.

Je kunt voor de vrijheden het ‘kunstwerk-dus-artistieke-vrijheid-argument’ gebruiken, de filmmakers maken een speelfilm, geen geschiedenisboek. Of nee: een animatiefilm in schilderijen. Voor kunsthistorici zit in die techniek misschien het grootste struikelblok: waarom 65.000 middelmatige schilderijen maken als je ook anderhalf uur naar één goed werk kunt kijken? De Van Gogh-klassiekers vliegen op Thalys-snelheid voorbij, in friemelende, gekmakende, door de film platgeslagen streepjes. De verf, door Van Gogh zo bewust en overtuigd aangebracht, is op het witte doek een kruimeltje geworden.

Hoe de film tot stand kwam is te zien in Loving Vincent: De Tentoonstelling, tot en met 28 januari 2018 te zien in Het Noordbrabants Museum.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden