Review

De Nederlandse Robinson was homo

Michiel Koolbergen, kunstredacteur van Trouw, schreef voor zijn dood op 1 juni dit jaar een boek over de Hollandse Robinson Crusoë, Leendert Hasenbosch. Daarvoor bezocht hij onder andere het eiland Ascension. Een samenvatting van het leven van Hasenbosch. En een fragment uit de epiloog van Koolbergens boek dat dezer dagen verschijnt.

(...)Aan de hand van de tekst in het dagboek van de Hollandse Robinson Crusoë zou ik proberen zijn omzwervingen op het eiland te reconstrueren. Vandaag de dag kan men Ascension bijvoorbeeld typeren door middel van zijn contrasten. Het eiland is vol kale, roestbruine heuvels en kraters, lijkend op het landschap van Mars of een andere planeet, wat voor de Nasa in het verleden reden was om er Apollo-bemanningen hun maanlandingen te laten oefenen.

Maar in het midden verrijst één hoge berg met een uitbundige groei van bomen, varens, planten en bloemen. Deze berg, die overigens in de tijd van de Hollandse Robinson Crusoë nog net zo kaal was als de omliggende heuvels, heet Green Mountain en op de top leeft de Administrator van Ascension zo ongeveer als God in Frankrijk. Een oud hospitaal werd daartoe omgebouwd tot een luxe residentie, inclusief een buitenbar in de tuin, waar men als gast onder het genot van een drankje de troosteloze aanblik van Georgetown algauw vergeet.

'Heeft die Dutch castaway nu wel of niet bestaan?', vroeg de Administrator me tijdens een geanimeerd gesprek bij een biertje, want hij had net als anderen op Ascension wel eens van het verhaal gehoord, niet in het minst door de vervalsing van de Amerikaan Cyrus Adler alias Peter Agnos. En toen ik hem verzekerde dat Agnos' boekje niet meer dan een fake-story was, maar dat het wel degelijk om een waar gebeurd verhaal ging, en ik vervolgens opmerkte dat de naam van de castaway nog even geheim moest blijven maar dat mijn boek over deze kwestie in ieder geval de hoofdtitel 'Een Hollandse Robinson Crusoë' zou dragen, knikte hij instemmend.

Op de weg terug naar Georgetown, pikdonkere nacht, was het uitkijken voor overstekende wilde ezels. Ook overdag kwamen deze ezels - ooit als lastdieren op Ascension ingevoerd maar sinds de ontwikkeling van het gemotoriseerde verkeer nutteloos geworden - onverstoord de hoofdstraat van George town met een bezoek vereren en 's avonds was dikwijls hun bijna spottende gebalk te horen. Minder plezierig was de nachtelijke visite van squadrons grote en venijnige muskieten, die zelfs bereid zijn je in voorhoofd, neus en lippen te steken als ze geen ander plekje weten te vinden. De gestoken huiddelen zwellen op tot pijnlijke witte bulten die uren later verschrompelen tot lege, lubberige huidzakjes, en zo'n ervaring wens je nog voor geen goud een tweede keer mee te maken.

'Ah!', zei de schoonmaakster, 'U had ook de spiraal van Zuid-Afrika moeten gebruiken!' Deze uit Kaapstad geïmporteerde gifspiraal, te koop in de enige supermarkt van Georgetown, hangt men op een schoteltje aan een houdertje van ijzerdraad en laat men tijdens de nachtrust gloeiend opbranden. Het bleek inderdaad een probaat middel tegen de nachtelijke invasie van de muskieten van Ascension, maar op het gevaar af dat je met al die giftige dampen zelf de volgende ochtend niet haalde, moesten ten behoeve van enige luchtcirculatie wel de ramen van de slaapkamer wagenwijd open blijven staan.

Ik begon mij af te vragen of de Hollandse Robinson Crusoë in 1725 ook last had ondervonden van deze kwaadaardige insecten (in zijn dagboek had hij daarover niets genoteerd), maar mij werd verteld dat het muskietenprobleem van Ascension samenhing met de permanente bewoning en cultivering van het eiland.

Via via kwam ik op Ascension in contact met de man die er tot dan toe het langst had geleefd en het meest van de geschiedenis van Ascension afwist. Op een doordeweekse avond liepen we naar het niet ver van zee liggende gebouw van twee verdiepingen waar bovenin de Exiles Club gevestigd was. De bar was gesloten, maar Graham Avis had als clublid de beschikking over een sleutel en zo maakten we het onszelf gemakkelijk op de brede veranda vol tafels en stoelen. Flessen bier haalden we zelf uit de ijskast en wat geconsumeerd werd ging op de bon. Avis gaf mij enige highlights uit de geschiedenis van het eiland Ascension, een aaneenrijging van curieuze feiten en horrorverhalen.

Ook Avis had natuurlijk als kenner van de geschiedenis en legenden van Ascension over de Dutch castaway vernomen en toen hij met grote belangstelling en nieuwsgierigheid mijn kopie van het dagboek van de Hollandse Robinson Crusoë vluchtig had bestudeerd, toonde hij zich direct bereid om de volgende en de daaropvolgende dag gezamenlijk op speurtocht te gaan. Met zijn Land Rover - het favoriete vervoermiddel op Ascension - reden we naar plekken op het eiland die leken te voldoen aan de beschrijvingen die de Hollandse Robinson Crusoë in 1725 in zijn dagboek had gegeven. Het bezoek aan de grot die hem enige tijd tot onderkomen had gediend, Dampier's

Cave genaamd, was een aparte belevenis. De grot op het Caribische eiland Tobago waar Robinson Crusoë verbleven zou hebben - het was toeristische onzin. De grot op het Chileense eiland Robinson Crusoe waarin Alexander Selkirk, the real Robinson Crusoe, geleefd zou hebben - het was fake.

Maar deze grot op Ascension was waarlijk de grot waarin de Hollandse Robinson Crusoë voor enige tijd zijn toevlucht had gezocht. Op de wanden zocht ik naar een ingekerfde boodschap ('Hasenbosch was hier'); vergeefs, want de Hollandse Robinson Crusoë beschikte natuurlijk over zijn dagboek om notities in te maken. Maar vanuit de grot was, tussen de heuvels door, de zee te zien, een glinsterend stuk oppervlak in de verte, en heel even kon ik mij enigszins inleven in de man die bij de ingang van zijn grot naar de horizon tuurde, verlangend dat daar de zeilen van een schip op zouden doemen. Hoeveel malen had hij daar niet vruchteloos op de uitkijk gestaan?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden