De Muur van Mussert laat een zwarte bladzijde in onze geschiedenis zien

De Muur van Mussert tijdens de Open Monumenten Dag. Beeld Maarten Hartman

De Muur van Mussert in Lunteren trok zaterdag tijdens de Open Monumentendagen veel publiek. Alleen dit weekend was het beladen erfgoed van binnen en buiten te bekijken.

Dwars over camping De Goudsberg loopt een pad, uitkomend op een grasveld met zo’n vijftig witte stacaravans. Het veld wordt begrensd door een metershoge muur, overwoekerd door klimop en verscholen achter bomen. De Muur van Mussert.

Op zaterdagmorgen zijn al een paar honderd mensen, ouderen maar ook gezinnen, naar de camping in Lunteren gekomen om de Muur van Mussert te bekijken en er door- en overheen te lopen.

De NSB bouwde de muur met kleine binnenruimtes, een podium in 1936 op een open veld op de Goudsberg. De jaren erna vonden er op het nationaalsocialistisch complex grote bijeenkomsten plaats, waar NSB-leider Anton Mussert toespraken hield en defilés werden gehouden. Op de zogenoemde hagespraken kwamen zo’n 15.000 tot 20.000 bezoekers af. ‘Die bijeenkomsten hadden een theatrale uitstraling met veel ceremonieel’, vertelt NIOD-historicus René van Heiningen aan de bezoekers. ‘Vlaggen, samenzang en het luiden van klokken moesten een gevoel van verbondenheid oproepen.’

Vandaag zijn de bezoekers er stil van. ‘Ik ben hier twee kilometer vandaan opgegroeid en heb pas een paar jaar geleden voor het eerst over de muur van gehoord’, vertelt Thea van Dam. ‘Ik weet niet of het bewust is verzwegen, of dat het min of meer vergeten is. Het is natuurlijk niet iets om trots op te zijn.’

Vlak na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog stopten de bijeenkomsten op de Goudsberg. Van Heiningen: ‘Om de simpele reden dat benzine op de bon ging en NSB-aanhangers niet meer naar Lunteren konden komen.’ Na de oorlog werd de plek eerst gebruikt door de scouting, in de jaren vijftig werd het een camping. Vakantiegangers hingen hun handdoeken te drogen waar voorheen de NSB-vlaggen wapperden. Camping-eigenaar Roderick Zoons groeide hier op. ‘Ik klom op de muur en we verstopten ons binnenin, zonder dat we wisten waarom die muur daar stond en wat de geschiedenis was.’

Jarenlange discussie

Al jaren was er discussie over wat er met de muur moest gebeuren. Het is het enige overgebleven NSB-bouwwerk in Nederland. Toen Zoons aangaf dat hij de vervallen muur wilde slopen om er nieuwe chalets te bouwen, kwam het proces in een stroomversnelling. In februari besloot minister Ingrid van Engelshoven (Cultuur) dat de muur en het bijbehorende veld een rijksmonument worden. Zoons is vooral blij dat er nu duidelijkheid is over de status, al moet het gesprek over de herbestemming nog goed worden gevoerd. De chalets op het veld, de laatste jaren bewoond door arbeidsmigranten, staan sinds kort leeg.

Bezoekers vinden het belangrijk dat de muur bewaard blijft. ‘Het is een zwarte bladzijde van onze geschiedenis. Maar het blijft onze geschiedenis’, vindt Judith van Emst uit Veenendaal. ‘Het is goed om die laten zien. Waarom voelden mensen zich aangetrokken en hoe voorkom je dat dit in de toekomst weer kan gebeuren? Daar kan deze plek een rol in spelen.’

Educatief centrum

Nu de Muur van Mussert een rijksmonument is, wordt er volop nagedacht over een herbestemming. De Stichting Educatiecentrum de Goudsberg wil op deze plek het verhaal van de geschiedenis vertellen, met een element van waarschuwing. Voorlichting en educatie, met een link naar de actualiteit. Hoe dit precies vorm moet krijgen en hoe dit in te passen is op het recreatieterrein, wordt de komende tijd verder onderzocht.

Lees ook:

Omstreden Muur van Mussert wordt rijksmonument

Na jaren discussie wordt de omstreden Muur van Mussert in Lunteren alsnog rijksmonument. Het is het enige overgebleven bouwwerk van de NSB, de Nederlandse nationaal-socialistische partij die in de Tweede Wereldoorlog collaboreerde met de Duitse bezetter.

Sloop die Muur van Mussert toch vooral

De plek waar Mussert 'hagespraken' hield, heeft historisch nauwelijks waarde, vindt Carel Verhoef.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden