De Meester van Elsloo blijft ook na tien jaar onderzoek een onbekende

Corpus uit de St. Harlindis en Relindiskerk in het Belgische Ellikom.Beeld Elfi Brouwers

De Meester van Elsloo: lang werd gedacht dat hij rond 1500 een beeldhouwer uit Limburg was met een enorm oeuvre. Tien jaar onderzoek leverde geen informatie over hem op. Wel over de kunstproductie van die tijd.

Popperige gezichtjes, uitbundige plooien, beweeglijke handen met lange vingers: het zijn de stijlkenmerken van een onbekende beeldhouwer die rond 1500 in Limburg werkte en voor het ­gemak de Meester van Elsloo werd genoemd. In de jaren veertig van de vorige eeuw kreeg hij zijn naam, nadat een kunsthistoricus ­enkele beelden had gevonden die zo veel op elkaar leken, dat ze door ­dezelfde hand moesten zijn gemaakt. Het mooiste exemplaar stond in de Sint-Augustinuskerk in Elsloo, vandaar de naam voor deze onbekende meester.

Die naam, hoe vaag ook, bleek zo’n aantrekkingskracht te hebben dat kunsthistorici de afgelopen decennia talloze anonieme beeldhouwwerken uit die tijd aan hem toeschreven. Tot zijn oeuvre was uitgedijd tot meer dan tweehonderd beelden, sommige van twijfelachtige kwaliteit.

Wat weten we eigenlijk over deze mysterieuze Meester van Elsloo en de andere Limburgse werkplaatsen van die tijd? Niet veel. Daarom is er de afgelopen tien jaar onderzoek gedaan naar talloze beeldhouwwerken. Zondag presenteerde het Bonnenfantenmuseum, waar een tentoonstelling over deze beeldhouwer is te zien, de uitkomsten. Conclusie: deze Meester van Elsloo blijft nog even schimmig.

Conservator Lars Hendrikman, die meeschreef aan de catalogus, is goedlachs als hij erover vertelt. Hij dacht al langer dat de enorme productie van deze meester niet afkomstig kon zijn uit één atelier. “Zelfs een leek kan zien dat veel van die beelden niets met elkaar te maken hebben. Je zou de Meester van Elsloo als een pars pro toto voor de hele laat-Middeleeuwse beeldenproductie uit Limburg kunnen zien.”

Corpus uit de St. Harlindis en Relindiskerk in het Belgische EllikomBeeld Elfi Brouwers

De regio tussen Luik, Aken en Maastricht ligt nu aan de periferie van Nederland, Duitsland en België, maar was toentertijd centraal gelegen. Tijdens de Luiks-Bourgondische Oorlogen in de vijftiende eeuw sneuvelden talloze beelden in kerken, waarna er een revival van de beeldhouwkunst ontstond. Hendrikman: “Wat we hebben ontdekt, is dat in heel Limburg talloze ateliers bestonden, ook in kleine plaatsjes. Een belangrijke rol speelde de abdis-vorstin van het plaatsje Thorn, Eva van Isenburg. Zij had de macht om altaren te stichten en dat stimuleerde de beeldhouwkunst enorm. Zij had veel prestige en kon de beste kunstenaars vragen.”

In tegenstelling tot schilders signeerden beeldhouwers meestal niet. Een groot nadeel voor het onderzoek. Hendrikman: “We kennen wel dertig, veertig namen van beeldhouwers, maar weten meestal niet welke beelden bij de namen horen. Ik had graag een oud document gevonden waarin staat dat meester A, B of C in dat bepaalde jaar zoveel gulden had gekregen voor het maken van een beeld in die ene kerk. Dat zou veel ophelderen.”

Hendrikman geeft het nog niet op, want er zijn talloze archieven nog niet doorzocht. “Ik heb door het onderzoek veel waardering gekregen voor lokale historici. Die weten vaak heel veel van een niche. Onze tentoonstelling roept op tot verder onderzoek en ik hoop dat zij zich aangesproken voelen.” 

Op de tentoonstelling in het Bonnefantenmuseum wordt de bezoeker ook opgeroepen mee te denken over welke werken tot het oeuvre van de Meester van Elsloo horen. Hendrikman: “Laat het kennersoog van het publiek ons ook maar helpen.”

De tentoonstelling ‘Meester van Elsloo. Van eenling naar verzameling’ is in het Bonnefantenmuseum te zien tot en met 16 juni. www.bonnefanten.nl

Lees ook:

Kunst op walnootformaat voor de allerrijksten

Een tentoonstelling in het Rijksmuseum toonde bijzonder Nederlands houtsnijwerk van omstreeks 1500.

Een oase van kunst in tijden van oorlog en pest

De donkere Middeleeuwen waren zo donker niet. Ten tijde van oorlog en pest was het Bourgondische Hof een oase van kunst. Met een prominente rol voor de Nederlander Johan Maelwael uit Nijmegen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden