Recensie

De 'Matthäus-Passion' of de 'Johannes-Passion' van Bach? Dat is de vraag - of niet.

Het Concertgebouworkest neemt aan het einde van de uitvoering van de Johannes-Passion het applaus in ontvangst. Beeld Maartje Geels

De 'Matthäus-Passion' of de 'Johannes-Passion' van Bach? Dat is de vraag - of niet. In de Nederlandse passietraditie vieren uitvoeringen van de 'Matthäus' hoogtij, professionals en amateurs verklanken het lijdensverhaal tot in de verste uithoeken van het land. Die andere, iets kortere passie blijft wat op de achtergrond.

Zo niet bij het Concertgebouworkest. Sinds midden vorige eeuw speelt het om en om de 'Matthäus' en de 'Johannes'. De passietraditie van het orkest gaat ver terug in de tijd, initiator was de toenmalige chef-dirigent Willem Mengelberg. De afgelopen tien jaar introduceerde het orkest ook hedendaagse passiemuziek, onder meer van James MacMillan en Djuro Zivkovic.

De 'Johannes' klonk voor het eerst in 1889 bij het Concertgebouworkest. Nu, 130 jaar later, maakte barokspecialist William Christie er zijn debuut mee in Amsterdam. Christies voorliefde gaat uit naar de luchtige toets van de Franse barok, zijn Bachuitvoeringen zijn van recentere datum.

74 jaar en het rustig aanpakken? Niet voor deze dirigent-klavecinist. In de hoogste versnelling ging hij van start: 'Herr, unser Herrscher', de toon was gezet, het Nederlands Kamerkoor trok van leer. Christie zette in op gedreven koordelen, hijgerig in de beweging. Het strijkorkest hanteerde barokstokken, verfijnd materiaal waarmee gemakkelijk een lichter timbre bereikt kan worden. Dat maakte, in de hoge tempi, dat de vioolsectie niet zonder meer goed verstaanbaar was.

Langzaamaan ontstond een uitvoeringsbeeld waarin de Fransman enigszins afstandelijk over veel zaken heen vloog. Waar de orkestsolisten in de diverse aria's vrij baan hadden, zonder inmenging van de dirigent, ontstonden pareltjes. De extreem heldere continuobegeleiding, gebracht met gepaste swing, tilde deze 'Johannes'-vertolking naar een hoger niveau. Met dank aan de solocelliste van het orkest, Tatjana Vassiljeva. Ook de lenige theorbespeler Thomas Dunford was aangetrokken voor deze Passion.

Van de zes zangsolisten debuteerden er vijf bij het orkest, met daartussen een aantal gedroomde stemmen. Reinoud Van Mechelen als evangelist: een prachtverteller, rechtdoorzee maar met compassie, een tenor die klinkt als een klok. Alex Rosen (Christus) kon met hem wedijveren, zijn bas is rijk van klank. Een andere opmerkelijke bijdrage kwam van de dramatisch opererende stemkunstenaar Renato Dolcini, die de rol van Pilatus op zich nam.

De Passionen zijn de opera's die Bach niet heeft geschreven, zo hoor je vaak. Drama en diepgang, afwisseling en doelgerichtheid, expressie en emotie: typische opera-ingrediënten, ze zitten er allemaal in. Er is geen actie op het podium, maar er is handeling genoeg. En er is een verhaal met een kop en een staart, en met een onontkoombare ontwikkeling. 'Ruht wohl, ihr heiligen Gebeine', vlak voor het einde van de 'Johannes': hier zou je verslagen op je stoel moeten zitten, door alles wat in dit koordeel wordt afgerond. Met Christie bleven we dobberen aan de oppervlakte van het drama.

Matthäus-Passion

Hoe anders verliep het een dag later, eveneens in het Concertgebouw. Bij het Nederlands Kamerorkest zagen we chef-dirigent Marc Albrecht - nog even, hij neemt komend seizoen afscheid van het gezelschap - aan het werk. Hij dirigeert dezer dagen zijn eerste 'Matthäus-Passion'.

Albrecht stuurt aan op een intieme beleving, een modeste uitvoering van het lijdensverhaal: opmerkelijk, bij een operaman als hij. Zijn 'Matthäus' ontvouwt zich door middel van een genuanceerd en goed geolied kamermuzikaal geluid. Op organische wijze houdt deze dirigent zijn troepen bij elkaar, waaronder ook het Vlaams Radio Koor en het Nationaal Jongenskoor.

Dat Albrecht minder boft met de zangerscast dan Christie is een feit. Zo heeft Mark Padmore ingeboet aan overtuigingskracht als evangelist. Zijn pogingen om een natuurlijke expressie te bereiken doen juist geaffecteerd aan, en leiden herhaaldelijk tot intonatieproblemen. Anders ligt dat bij sopraan Lucie Chartin. Zij valt in voor Sibylla Rubens en viert triomfen met een toegewijd en ingetogen 'Ich will dir mein Herze schenken'. Haar aria 'Aus Liebe': gaaf en ongekunsteld. De goddelijke rust in Peter Harvey's (Christus) stem is meer dan bijzonder.

Met de solistische kwaliteiten in het orkest heeft Albrecht nog meer troefkaarten in handen. Matthew Truscott, aanvoerder van de violen in het eerste orkest, verzorgt een pure en voorbeeldige bijdrage in het 'Erbarme dich'. Al even voortreffelijk zijn de fluit- en hobosolo's. Wat betreft het koor, daarin zijn de dames wel erg enthousiast. Maar wanneer ze wat gas terugnemen snoert het zangersapparaat je de keel in dolce-koralen, zoals het doorzichtige en uiterst breekbaar gezongen 'Wenn ich einmal soll scheiden'.

Er valt veel af te dingen op een ogenschijnlijk gematigde uitvoering, zonder excessief stempel van een dirigent. Maar ook: weinig uitgesproken is juist zeer uitgesproken. Zo bezien was deze 'Matthäus' niet groots en meeslepend, maar gemeten naar de menselijke maat, en dus aansprekend.

Herhaling: Nederlands Kamerorkest maandag 15 april in het Concertgebouw, en dinsdag 16 april in Theater Kerkrade, dan onder leiding van Bart Van Reyn. Info: www.orkest.nl

Concertgebouworkest 
Johannes-Passion 
★★★☆☆

Nederlands Kamerorkest 
Matthäus-Passion
★★★★☆

Lees ook:

Moe van de Matthäus? Zes ondergesneeuwde alternatieven

Niets ten nadele van een van de mooiste muziekstukken aller tijden. Maar soms lijkt het wel alsof er op Goede Vrijdag geen andere muziek bestaat dan de Matthäus Passion. Terwijl er nog zo veel meer muziek geschreven is over lijden, die heel geschikt is voor de dagen voor Pasen. Muziekredacteur Peter van der Lint deelt zes muzikale tips.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden