Boekrecensie

De lezer kiest ‘De trooster’ als het mooiste boek van 2018

Beeld Anita Huisman

Welke waren de mooiste boeken van 2018? Een enquête onder Trouwlezers leverde honderden titels op. Opvallend: boeken met een religieuze inslag zijn geliefd.

De lezers van Trouw kiezen ‘De trooster’ van Esther Gerritsen als mooiste boek van 2018. Deze Paasroman gaat over een conciërge in een retraitecentrum die, mismaakt en een bekeerling bovendien, tussen de kloosterlingen een eeuwige buitenstaander is. Dan komt er een wereldse figuur, een gevallen staatssecretaris op retraite. Hij overtuigt de stuurse Jacob vriendschap te sluiten. Jacob stelt zich met moeite open maar blijkt uiteindelijk bereid om, als Jezus, de zonde van deze politicus op zich te nemen. Ook Jacobs liefde wordt op de proef gesteld.

Omslag 'De trooster' Beeld De Geus

Lezeres Pauline Zinkslot-Bruins vond ‘De trooster’ een ‘geweldig boek met prachtige en goudeerlijke reflecties op eigen geloof en gedachten’. Corrie Vrolijk oordeelde: “Mooi geschreven boek waarin het geloof niet belachelijk wordt gemaakt”. Lezer Hans Mos vond ‘De trooster’ een ‘onneerlegbaar boek over wie van betekenis is voor wie’.

Het boek kreeg in recensies alom lof voor de kraakheldere taal, diepzinnigheid en knetterende dialogen. Het boek was ook genomineerd als theologisch boek van het jaar (die prijs ging uiteindelijk naar ‘God en ik’ van Alain Verheij). ‘De trooster’ was voor Gerritsen ook een verkoopsucces: niet eerder stond een roman van haar acht weken op de CPNB- bestsellerlijst. Toch kun je de ‘De trooster’ een eigenzinnige keuze noemen van de Trouwlezers: sinds het voorjaar is de aandacht voor deze roman wat weggeëbd. Nominaties voor andere literatuurprijzen ontving ‘De trooster’ vooralsnog niet. 

Boek van de maand

Bijna was een ander boek waarin geloof een grote rol speelt op de eerste plaats beland: ook Marieke Lucas Rijnevelds ‘De avond is ongemak’ kreeg veel stemmen. De 27-jarige Rijneveld baseerde haar debuutroman op haar eigen jeugd in een gereformeerd boerengezin waarin een zoon overlijdt. Dochter Jas, de hoofdpersoon, is ervan overtuigd dat God de zeven plagen van Egypte op hun gezin heeft losgelaten. ‘Beklemmend’, oordelen de meeste lezers. “Een wreed boek, maar het moest uit”, schrijft lezeres Anny van Daalen. ‘De avond is ongemak’  kreeg veel aandacht in de media, werd ‘Boek van de maand’ bij De Wereld Draait Door en verkocht uitstekend. Het werd genomineerd voor de Opzij Literatuurprijs en stond op de longlist van de Jan Wolkersprijs voor natuurboeken. In Trouw kreeg het boek een lovende recensie, maar andere kranten waren kritischer wegens de overdaad aan leed die Rijneveld over haar personages en hun dieren uitstort.

Evenveel lezers genoten van een zeer Brits epos: de ‘Downton Abbey’-achtige familiesaga in vijf delen van de Britse Elizabeth Jane Howard (1923-2014), ‘De Cazalets’. In 2018 verschenen deel 3 en 4 in Nederlandse vertaling, ‘Verwarring’ en ‘Bevrijding’. “Een saga klinkt zoetsappig”, schrijft lezer Ger Terpstra, “maar in dat geval was ik na het eerste deel snel afgehaakt. Nee, dit lezen is een meegaan met de ontwikkeling van de karakters en meegroeien met hun maar al te menselijke gedragingen.”

Allemaal vrouwen, in die top drie van 2018. Maar mannelijke auteurs zijn niet uit de gratie. In reactie op een oproep mailden lezers honderden titels aan de redactie van Letter&Geest. Vaak voerden zij in hun favorietenlijstje titels uit 2017 op. Daardoor werd het in 2017 verschenen ‘De acht bergen’ van Paolo Cognetti dit jaar de meest genoemde roman onder Trouwlezers, net iets meer dan het eveneens bewierookte ‘Wees Onzichtbaar’ van Murat Isik (2017). Ook ‘Het achtste leven (voor Brillka)’ van Nino Haratischwilli, dat vorig jaar door Trouwlezers werd uitgeroepen tot beste boek, is nog steeds erg populair. ‘Lampje’ van Annet Schaap uit 2017 is het meest geliefde kinderboek onder volwassenen. Helaas, deze boeken dingen officieel niet mee. Hun populariteit komt overigens wel overeen met de cijfers van best verkochte boeken van 2018: de romans van Cognetti en Isik zijn al maanden bestsellers.

De keuzes van de critici

Komen de favorieten van de lezers ook een beetje overeen met die van de recensenten? Veel lezers noemden, anders dan recensenten, titels van theologische boeken of zelfs de Bijbel. ‘Karl Barth en zijn theologische weg door de tijd’ van Karel Blei kwam voorbij, en ook Carel ter Lindens ‘Bijbelse miniaturen’ werd een paar keer genoemd.

Omslag 'De Moord op Commendatore' Beeld Atlas Contact

Er waren een paar boeken die dit jaar zowel door lezers als critici werden gewaardeerd. Op beider lijsten komen voor: ‘Leerschool’ van Tara Westover, ‘Raadselvader’ van Jolande Withuis, ‘De moord op de Commendatore’ van Haruki Murakami, Jon Kalman Stefánssons ‘Zomerlicht, en dan komt de nacht’, Julian Barnes’ ‘Het enige verhaal’, Jaap Robbens ‘Zomervacht’, ‘Jij bent van mij’ van Peter Middendorp, ‘Club Mars’ van Rachel Kushner en ‘1793’ van Niklas Natt och Dag.

Wat ook opvalt, is dat recensenten van biografieën houden, maar lezers vooral gegrepen worden door familie- of persoonlijke geschiedenissen. ‘De wintertuin’ van Jan Konst, over vier generaties in zijn Duitse schoonfamilie, Nobelprijswinnaar Nadia Murads verslag van haar leven als yezidi-slavin ‘Ik zal de laatste zijn’, en Jan Brokkens ‘De rechtvaardigen’ over consuls in Litouwen die Joden in de oorlog hielpen vluchten, waren dit jaar bij Trouwlezers geliefde non-fictie titels. 

Keuze van onze lezers Lijstjes Beste Boeken 2018 van lezers en recensenten Beeld Trouw

Winnaars

1. De trooster, Esther Gerritsen (De Geus)
2. De avond is ongemak, Marieke Lucas Rijneveld (Atlas Contact)

De Cazalets, Elizabeth Jane Howard (Atlas Contact)

3. De buitenjongen, Paolo Cognetti (De Bezige Bij)

Dagelijks werk, Renate Dorrestein (Podium)

4. Vaderland, Fernando Aramburu (Wereldbibliotheek)

5. Leerschool, Tara Westover (De Bezige Bij)

De moord op de Commendatore, Haruki Murakami (Atlas Contact)

Een fragment uit het winnende boek, De trooster van Esther Gerritsen:

Ik herinner me dat ik de deurposten schuurde, dat ik spierpijn had, mijn vingers kapot waren, dat ik het hout blanker en gladder zag worden en ik zeker wist dat ik gelukkig was. Het werk onder je handen zien verbeteren.

Het hout en ik, dat was genoeg. Ik was tevreden met mijn gebrekkige lichaam, dat brandt en slijt en toch volstaat, dat doet wat het moet doen. Ik verlangde niets.

Ik ging zitten en keek naar mijn werk. De stilte was weldadig en onmiddellijk was er de wens om hier voor altijd te kunnen blijven zitten. Ik lachte omdat ik net nog dacht niets te willen. Elk vredig ogenblik roept het ongedurige verlangen op om het te verlengen. Steeds weer: en zo moet het blijven.

Op dat moment kwam Henry Loman binnen. Zo op het eerste gezicht een vermoeide man van middelbare leeft ijd met overgewicht. Soms probeer ik mijn eerste blik op hem terug te halen, mijn snelle, weinig vleiendeoordeel. Dat lukt me nauwelijks.

De gastvrouw was tulpen halen in het dorp, blijkbaar verwachtte zij nu nog niemand. Omdat hij een koffer bij zich had, begreep ik dat het een retraitegast moest zijn die veel te vroeg arriveerde. Hij stak meteen zijn hand uit, stelde zich voor, ik luisterde niet. Ik keek in een reflex nog om me heen of er niet iemand anders was om hem te ontvangen, terwijl ik wist dat ik alleen was.

De broeders maakten zich net klaar voor de vespers; ik durfde hen niet te storen, het was aan mij om de gast te verwelkomen. Ik ben het gewend mezelf onmisbaar te maken met het aanpakken van allerhande klussen,maar zelden zijn ze sociaal van aard. Ik zeg eigenlijk altijd ja. Heggen snoeien, een terras aanleggen, de gevel schilderen, de moestuin onderhouden, een muurtje metselen.

Wanneer iemand vraagt: ‘Kun jij dat?’ zeg ik ‘ja’, en denk: hoe moeilijk kan het zijn? Nooit vraagt iemand me om een gast te ontvangen. Ik ga ervan uit dat dit vanwege mijn scheve gezicht is, dat de mensen afschrikt of verwart. Nu zie ik het probleem niet in van een beetjeverwarring, ik voel zeker niet de behoeft e om daar zelf de oorzaak van te zijn.

In ons dossier boekrecensies vindt u een overzicht van de besprekingen van pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden