null Beeld

Het oog van De WolfJoke de Wolf

De kus van de Oekraïense voetballer Jaremtsjoek en de subtiel erotische tombe van Oscar Wilde

Kunsthistoricus Joke de Wolf richt de blik op een kunstwerk dat bij de actualiteit past. Deze week: de natte zoen.

De Oekaïense voetballer Roman Jaremtsjoek kopte de bal zondagavond soepel in het Nederlandse doel en poetste daarmee de voorsprong van Oranje weg. Alsof dat in de 78ste minuut nog niet pijnlijk genoeg was, rende de voetballer direct met gebalde vuisten op een camera af, mond open, waarschijnlijk een oerkreet uitkermend. Toen kwam het: Jaremtsjoek tuitte zijn lippen en deponeerde een kusje op de lens van de televisiecamera. Ik deinsde terug.

Even filmde dezelfde camera nog de elkaar omhelzende Oekraïense voetballers, met prominent de ronde afdruk van Jaremtsjoeks lippen, een combinatie van speeksel en zweet, midden op het scherm. Toen werd het zelfs de cameraman of -vrouw te veel, die stuurde het beeld en de kus langs de dakrand van het stadion naar de lucht. Tijdelijk knock-out. Of was het kunst?

Voetbal en beeldende kunst lijken slecht samen te gaan. Voetbalschilderijen vallen automatisch in de categorie fan-art, van fans die actiefoto’s van voetballers net niet helemaal kloppend hebben nagetekend. De shirts, de schoenen, het doel, zelfs de kuiten zijn zo voorspelbaar dat er weinig eer te behalen valt aan het direct weergeven ervan. Standbeelden van voetballers laten zelden iets aan de verbeelding over.

Maar voetbal gaat niet over schoenen, kuiten en doelpunten. Het gaat, als ik de experts mag geloven, over ­gevoel, emotie, het ongrijpbare. Over nationalisme en egoïsme, over het onvoorspelbare, binnen of buiten de regels van het spel. Het gaat over honderdduizenden amateurs en een paar profs, en soms absurd veel geld. Het is net beeldende kunst.

Jacob Epstein, grafmonument voor Oscar Wilde, 1914. Beeld Wikimedia
Jacob Epstein, grafmonument voor Oscar Wilde, 1914.Beeld Wikimedia

Zwevende Egyptische sfinx

Jaremtsjoeks natte zoen deed me denken aan het grafmonument van Oscar Wilde. De Ierse schrijver had twintig jaar gewerkt aan een lang gedicht over een sfinx, het mythische half-mens-half-dier. In het gedicht fantaseert de verteller over de vroegere seksuele escapades van het wezen. Wilde’s grafmonument bestaat uit een kalkstenen rechtopstaand blok waarop een zwevende Egyptische sfinx is afgebeeld, die subtiel de erotische lading van het gedicht moest overbrengen.

Helaas, al voor het in 1914 op de ­Parijse begraafplaats Père Lachaise werd neergezet, had de Parijse politie het beeld gecensureerd, de testikels die iets te prominent zichtbaar waren geweest, werden eerst verborgen en daarna bedekt met een bronzen vlinder. Bovendien werd het beeld in de loop der tijd bedolven onder zichtbare liefdesbetuigingen: duizenden bezoekers lieten een lippenstiftzoen achter op het beeld. Pogingen de lippenstift te verwijderen, maakten de steen nog poreuzer, waardoor nieuwe zoenen nog hardnekkiger bleven zitten. Sinds 2011 staat er daarom een glazen bak rondom het beeld. Nu komen de zoenen en andere boodschappen op het glas, precies zoals de zoen van Jaremtsjoek.

Na een jaar van krampachtig openbaar poetsen van gladde oppervlaktes, en een stop op alle vormen van zoenen en aanraken, kwam de actie van de Oekraïense voetballer extra hard aan. De zoen was vast voor z’n vriendin of vriend bedoeld. Maar door zo fysiek zijn natte lippen tegen het glas aan te drukken, voelde het alsof hij iedere ­kijker persoonlijk een kus gaf, direct op de binnenkant van ons eigen televisiescherm. En ook wij wat poreuzer zijn geworden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden