Review

DE KLUS MOET IN 2002 GEKLAARD ZIJN

Plato: Verzameld werk. Vert. H. Warren en M. Molegraaf. Bert Bakker, Amsterdam. Deel I: Euthydemos, Ion, Menexenos, Hippias; 138 blz. Deel II: Theaitetos; 114 blz. Per deel ¿ 24,90 (geb. ¿ 39,90).

HANS DIJKHUIS

Van zijn bekendste werken, zoals Symposion, werden ook door andere uitgeverijen nieuwe vertalingen gepubliceerd. Maar opmerkelijker nog is dat er, als alles naar verwachting verloopt, van zijn toch omvangrijke oeuvre binnen vier decennia liefst drie complete uitgaven zullen zijn verschenen.

In het begin van de jaren '60 kwam Plato's Verzameld werk uit in de eenmansvertaling van de Vlaming Xavier de Win, die later nog is herdrukt. In de jaren '80 volgde een nieuw verzameld werk, ditmaal van 'Platoon', de oorspronkelijke Griekse naam van de schrijver; deze vertaling was een project van een 'groep liefhebbers', zoals ze zichzelf noemen, studerend aan de School voor Filosofie in Amsterdam. En nu zijn de eerste twee delen verschenen van weer een Verzameld werk, van een duo ditmaal: Hans Warren en Mario Molegraaf. Hoewel ook zij de Griekse eigennamen aanhouden heet Platoon bij hen toch weer Plato, in de Latijnse versie. Ze kondigen twee nieuwe delen per jaar aan; dan zou, met een totaal van 17 delen, de klus in 2002 geklaard moeten zijn. Ik hoop dat ze het halen, want er zitten een paar dikke pillen bij.

Waar heeft Plato al deze belangstelling aan te danken, meer dan 23 eeuwen na zijn dood? In de eerste plaats is hij een filosoof van de allereerste orde. Iemand heeft zelfs alle latere filosofie een 'voetnoot bij Plato' genoemd. Dat is overdreven, maar Plato heeft stellig het aanzien van de westerse wijsbegeerte bepaald, of hij nu werd nagevolgd of juist bestreden. De christelijke traditie bijvoorbeeld is diepgaand door Plato beïnvloed, vooral via Augustinus die hem haast als een christen beschouwde.

Naast een groot filosoof is hij ook een groot schrijver, zoals Gerard Koolschijn een paar jaar geleden in zijn bloemlezing Plato schrijver heeft laten zien. In de dialoogvorm die Plato's voorkeur heeft kan hij zijn literaire talenten botvieren, die in de nieuwe vertaling van Warren en Molegraaf goed tot hun recht komen.

Van een werkelijke dialoog is overigens zelden sprake. Bijna altijd is er een hoofdpersoon die de hele discussie beheerst. Meestal is dat Plato's leermeester Sokrates. In sommige dialogen weerlegt Sokrates alleen de aperte domheden of buitensporige standpunten van zijn gesprekspartners, en maakt hij duidelijk hoe het niet moet zijn. In andere, vooral de latere, verkondigt hij zijn eigen leer, of liever die van Plato, en ondervindt daarbij doorgaans opmerkelijk weinig weerwerk; de inbreng van de anderen beperkt zich voornamelijk tot zinnetjes als 'zo is het' of 'hoe dan?' Zoveel makkelijk behaald gelijk gaat wel eens vervelen.

In de vijf nu verschenen dialogen is Socrates voornamelijk actief als criticus van anderen, vaak op komische wijze. Op de echte leer van Plato moeten we nog wachten.

De langste, en filosofisch gezien belangrijkste van deze vijf is Theaitetos, over kennistheoretische problemen die, anders dan de flaptekst suggereert, niet worden opgelost. Deze dialoog kan onmogelijk alleen worden genoten om zijn literaire waarde, of om het interessante tijdsbeeld dat hij verschaft. Vooral hier wreekt zich het feit dat de vertalingen worden gepresenteerd met een uiterst summier nawoord en een minimum aan verklarende noten. Hierdoor blijven veel passages en wendingen onbegrijpelijk voor iedere lezer die zich niet al grondig in de wijsgerige problematiek heeft verdiept. Zowel Plato als zijn lezers worden te weinig serieus genomen. Maar misschien kan dit verzuim nog in de volgende delen worden goedgemaakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden