ReportageKlassiek voor kinderen

De Kindermuziekweek gaat gedwongen online, en dat heeft zo zijn voordelen

Eva Cleven dirigeert het Nederlands Philharmonisch Orkest. Dirigent Stijn Berkouwer kijkt toe.  Beeld Elmer van der Marel
Eva Cleven dirigeert het Nederlands Philharmonisch Orkest. Dirigent Stijn Berkouwer kijkt toe.Beeld Elmer van der Marel

Deze keer zonder gillende kinderen in de zaal, maar het educatieproject van het Nederlands Philharmonisch Orkest en het Concertgebouw gaat evengoed door. Online, en daardoor kan nu niet alleen Amsterdam maar heel Nederland meedoen.

Bruckners noten bulderen met windkracht 10 door het Concertgebouw. Hè!? Klinkt hier echt zijn enorme Achtste symfonie? Die met een monsterbezetting inclusief een falanx aan koperblazers? Het glorieuze getetter dat aan het begin van de finale losbarst hebben we al meer dan een jaar niet meer gehoord in deze zaal.

Omdat het niet mocht, en omdat het niet kon. De grootte van deze symfonie past in geen enkel protocol. Maar dit fragmentje kan. En ook al is het Nederlands Philharmonisch Orkest (NedPhO) op het podium ietwat uitgedund, je weer omringd voelen door zo’n muur van geluid zet de nekharen recht overeind.

Het duurt helaas maar even. Want van de trap waar normaliter de dirigent afdaalt, komt in die geluidsorkaan een meisje aanlopen. Alsof ze verdwaald is. Petje op, strakke jeans, stoere kistjes en een selfiestick in de hand. Ze maakt een vlog en filmt zichzelf.

Als het orkest quasi geschrokken van deze indringster ineens zwijgt en zij bij die luidruchtige toeteraars is aangekomen, zegt ze laconiek: “Kicken. Wie zijn jullie?” Een van de trombonisten antwoordt: “Wij zijn de koperblazers”, waarna hij de hoorns, de trompetten, de tuba en zijn trombone-collega’s aan haar voorstelt. Die begroeten haar door hun instrument in de lucht te steken.

Tachtig musici in chique orkestkledij

En dan klinkt vanuit de nok van het gebouw ineens: “Cut! Afstand houden, jullie stonden te dicht bij elkaar.” Onzichtbaar voor ons, onder de dakspanten van de Concertgebouwzolder, zit de regisseur, die in zijn studiootje via een legertje aan tv-schermen en een intercom de protocollen en het gebeuren beneden hem in de gaten houdt. De educatie-afdeling van het NedPhO is bezig het project Welkom bij het Orkest op te nemen.

Normaal krijgen de groepen 5, 6 en 7 van Amsterdamse scholen een voorbereidend lespakket, waarvan het sluitstuk een bezoek aan het Concertgebouw is. Daar staan ze dan voor het eerst oog in oog met een echt orkest, met tachtig musici in chique orkestkledij. Vier uitverkoren kinderen mogen dan op de bok proberen het orkest te dirigeren.

Dat kan nu allemaal niet en dus wordt er een film gemaakt, waarin Klokhuis-presentator Eva Cleven aan het vloggen is, en op haar reis door het Concertgebouw dirigent Stijn Berkouwer en zijn orkest tegenkomt. En omdat er nu geen gillende kinderen in de zaal aanwezig zijn, klimt Cleven stiekem zelf op de bok.

Op haar driftige bewegingen blijven de musici echter stoïcijns stil. Dan wijst dirigent Berkouwer haar op de baton, en zodra zij die oppakt en de maat begint te slaan, klinkt Johann Strauss’ polka Auf der Jagd. Cleven dirigeert die met vertragingen en versnellingen, ze laat het orkest harder, of juist zachter spelen. En natuurlijk klinkt het pistoolschot dat Strauss in zijn partituur stopte, en waarvan Cleven zogenaamd schrikt. Leuke muziek én leuke beelden voor kids.

Eva Cleven kan tot haar verbazing dirigeren. Beeld Elmer van der Marel
Eva Cleven kan tot haar verbazing dirigeren.Beeld Elmer van der Marel

Iris Oltheten en Jacco Minnaard vertellen in de pauze liefdevol over hun project dat nu voor de derde keer plaatsvindt, nu dus voor het eerst online.

“Vroeger waren we kleinschaliger in onze eigen NedPhO-Koepel in Amsterdam Oost. Daar kwamen de klassen dan naar toe en speelden we met een formatie uit het orkest kamermuziek. Vanuit de scholen zelf kwam het verzoek om het hele orkest in te zetten, omdat juist dát voor kinderen zo bijzonder is. Een klein groepje musici heeft minder impact dan een orkest van tachtig musici. En dus zijn we naar het Concertgebouw verhuisd, waar we achthonderd kinderen binnen kunnen laten. En ja, die kunnen behoorlijk kabaal maken.

“Toen duidelijk was dat we het hele orkest zouden inzetten, zijn we begonnen met het repertoire. We zetten de verschillende groepen van het orkest in de spotlight, en dus hebben we aan hen gevraagd wat zij graag wilden spelen, met welke muziek ze het best tot hun recht zouden komen. De koperblazers kwamen meteen met het slotdeel van Bruckners Achtste symfonie. En natuurlijk past de muziek van Star Wars er goed in. Maar we zoomen na een spetterend samba-fragment met het slagwerk ook in op de harpiste, die in haar eentje wat mag spelen. In de evaluaties die we achteraf doen, blijkt dan dat er ineens veel kinderen zijn die harp als hun lievelingsinstrument noemen.

De vele gezichten van een orkest laten zien

“Elke klas krijgt een eigen musicus toegewezen, die normaal gesproken de school bezoekt. Nu hebben de musici een eigen vlog en kunnen ze appen met hun klas. Dan kun je de spanning mooi opvoeren door ze vlak voor opkomst nog appjes te laten sturen. De bedoeling is om te laten zien dat een orkest niet amorf is, maar dat het vele gezichten heeft. Met camera's kun je dat nog beter doen, een voordeel nu we gedwongen online moesten gaan. En nóg een voordeel: er kunnen nu klassen in het hele land meedoen, en niet alleen die uit Amsterdam.

“In dit project is er geen achterliggend verhaal om de kinderen bij de les te houden. Het onderwerp is het orkest, en de muziek staat centraal. Dat werkt. Door het lespakket dat wij scholen aanbieden, merken wij dat kinderen niet meer opkijken als ze hier een fagot zien. Het live aspect, het echt horen van een live orkest, is wat de kinderen het meest bijzonder vinden. We verzamelen opmerkingen van kinderen als we met ze evalueren. Daar zitten hele mooie tussen. Zoals: ‘Op YouTube kun je pauzeren, maar in het echt kan dat niet; wel jammer, want ik had het graag even stil gezet’.

“Of deze: ‘Je kan het zelf niet harder en zachter zetten in het echt! Dat doet de dirigent’. En nog een: ‘Je bent er echt bij, het is echt-echt’. Dat echte kan helaas dit jaar niet, maar het is fijn dat we met deze video nu een professioneel document hebben, dat we ook weer als lesmateriaal kunnen gebruiken.”

De Kindermuziekweek duurt t/m 18 april en start deze ochtend met een optreden van het Leerorkest en het NedPhO. Welkom bij het Orkest is in het Zondagochtend Concert via NPO Radio4 te horen en via orkest.nl te zien. Op donderdag zijn de klassen aan de beurt. Voor alle info en online activiteiten van de ruim 80 deelnemers: kindermuziekweek.nl

Lees ook:

De nieuwe Dan Brown gaat eens niet over Robert Langdon, maar over het niksige nijlpaard en de do-re-mi-fa-solifant

Bestsellerauteur Dan Brown kan ook componeren. In zijn nieuwe kinderboek gaf hij alle dieren een eigen muziekje mee. Joelende kinderen woonden woensdag in het Concertgebouw de presentatie bij. Brown had erna even tijd voor een gesprekje.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden