Interview Reality-tv

‘De kern van dit soort programma's is juist dat mensen met elkaar de koffer induiken’

Beelden van seksueel overschrijdend gedrag in De Villa van RTL. Beeld Screenshot RTL

RTL stopt voorlopig met realityseries waarbij jongeren met veel alcohol worden verleid om met elkaar naar bed te gaan. Aanleiding is seksueel grensoverschrijdend gedrag in ‘De Villa’ vorige week. Televisiewetenschapper Maarten Reesink noemt het besluit van RTL ‘best hypocriet’, sociaal-wetenschapper Linda Duits ‘onbegrijpelijk’.

U vraagt, wij draaien. Dat is zo’n beetje de dynamiek waarmee makers van reality-tv programma’s als ‘Temptation Island’ en ‘De Villa’ monteren. Dat ze daarbij soms over de schreef gaan, is best te verklaren, stelt televisiewetenschapper Maarten Reesink. “Dat is precies de kern van het genre: grenzen opzoeken en er overheen stappen.” Dinsdagavond maakte RTL bekend voorlopig helemaal te stoppen met dit soort reality-tv.

RTL-baas Peter van der Vorst is ‘zich kapot geschrokken’ van de gebeurtenissen in het reality-programma De Villa, dat afgelopen weekend acuut van de buis werd gehaald nadat er sprake was van seksueel grensoverschrijdend gedrag. “Dan ben je wel een beetje wereldvreemd”, vindt Reesink. “Bij dit subgenre gaat het er juist om dat mensen seks hebben met elkaar.”

Moreel dubieus

Volgens de docent media en cultuur aan de UvA is het hele format op zijn minst moreel dubieus te noemen. “Willen we echt televisie maken die erop is gericht om mensen vreemd te laten gaan, zoals bij ‘Temptation Island’?” Het gaat om mensen verleiden en ze dingen laten doen waar ze misschien niet helemaal achter staan. Om dit genre dan nu helemaal op het beklaagdenbankje te plaatsen, vindt Reesink ‘een beetje hypocriet’.

Volgens Reesink zijn de grenzen van wat moreel acceptabel is behoorlijk fluïde. Wat tien jaar geleden normaal was, is tegenwoordig verwerpelijk. Daar heeft de #MeToo-discussie zeker aan bijgedragen. “We zijn kritischer en misschien daardoor ook preutser geworden.”

Sociaal-wetenschapper Linda Duits, specialist in gender- en mediastudies aan de Universiteit Utrecht, vindt dat Reesink de zaak bekijkt vanuit een ‘witte-mannenperspectief’ en de gebeurtenis bagatelliseert. “Dit was echt een aanranding en dat is bij wet verboden.” Tien jaar terug had dit ook voor verontwaardiging gezorgd, maar nu is de maatschappelijke impact groter. “Dankzij #MeToo voelen vrouwen zich gesterkt en zag RTL zich gedwongen stevige maatregelen te nemen.” 

Vooral productiemaatschappij Blue Circle krijgt op dit moment de zwarte piet toegespeeld. De makers zouden de deelnemers hebben gepusht, er zou teveel alcohol in het spel zijn geweest en ze zouden de aanranding hebben vergoelijkt met een voice-over. Alles om de kijkcijfers op te krikken. Is het dan eigenlijk de schuld van de kijker, die steeds extremere televisie wil?

“Alle partijen hebben hier een verantwoordelijkheid”, zegt Reesink. “Kijkers zijn niet verplicht om te kijken. De productiemaatschappij werkt in opdracht van de zender en RTL wil graag hoge kijkcijfers, maar het mag niet ten koste gaan van het imago.” Vooral onder de moeilijk te bereiken jongerendoelgroep is dit soort programma’s populair. “Het sluit aan bij hun levensfase en het helpt jongeren ook bij het aanscherpen van hun eigen morele grenzen.”

RTL schrapt programma’s rond verleiding

Het seksueel grensoverschrijdende gedrag in ‘De Villa’ van vorige week is aanleiding voor RTL en Videoland om realityprogramma’s die draaien om seks, alcohol en verleiding voorlopig helemaal te stoppen. Ook zijn twee medewerkers die hadden moeten ingrijpen op non-actief gesteld en is er een onderzoek ingesteld, meldde het mediabedrijf.

Het programma De Villa werd vorige week al van de buis gehaald nadat twee mannelijke deelnemers zich hadden vergrepen aan hun vrouwelijke kamergenoten. In het programma worden vrijgezellen door een computerprogramma aan elkaar gekoppeld, waarna ze een week samen vakantie vieren in een zonovergoten luxe villa. Er zijn feestjes en vooral veel alcohol. Vanaf de eerste dag in het huis slapen ze samen met ‘hun match’ in een bed.

In de scène die de serie nekte, liet de man zich niet ontmoedigen door het gebrek aan belangstelling van zijn dronken bedpartner en dook hij er uiteindelijk gewoon bovenop. Ondertussen zei de voice-over dat het best begrijpelijk was, ‘omdat hij al zoveel blauwtjes had gelopen’. Op Twitter werd de scène verguisd in verband met grensoverschrijdend gedrag, onder andere door presentator Tim Hofman.

Onacceptabel

Programmadirecteur Peter van der Vorst ‘is zich kapot geschrokken’ en ‘wil eerst het vertrouwen terugwinnen in dit genre’. In een schriftelijke reactie laat RTL weten dat het klopt dat bij dit genre reality-tv grenzen worden opgezocht, ‘maar dat grenzen overschrijden zoals nu is gebeurd in De Villa, onacceptabel is’.

“Hoe dat heeft kunnen gebeuren moet tot op de bodem worden uitgezocht en daarom starten we het onafhankelijk onderzoek. We kijken hierbij naar onze eigen interne processen, maar ook naar die van producent Blue Circle. De uitkomsten van het onderzoek moeten leiden tot een aangescherpt ethisch verantwoord beleid. Een beleid dat onder alle omstandigheden een veilige omgeving voor deelnemers garandeert.”

Uit voorzorg worden de nieuwe reeks van ‘Temptation Island’ en het geheel nieuwe programma ‘Free Love Paradise’ opgeschort tot na het onderzoek. Oude afleveringen blijven nog wel te zien bij Videoland.

Volgens Duits hebben de makers van reality-tv wel degelijk een extra verantwoordelijkheid naar de deelnemers toe. “Dit had veel eerder door de makers moeten worden opgemerkt. Er moeten betere protocollen komen.” Duits, zelf fan van Temptation Island, vindt het onbegrijpelijk dat RTL direct alle programma’s stopzet: “Dat is alsof er een aanranding is geweest in een café en dus sluiten we maar direct alle kroegen”. 

Reesink wil het niet goedpraten, maar ziet wel voor zich hoe de makers konden missen dat de bewuste scène echt over het randje ging. “De makers hebben geen script of acteurs. Ze moeten het hebben van spontaniteit. Daarbij kan alcohol helpen, dat ontspant en dan gaan mensen makkelijker die grens over.” Die scène in De Villa is volgens Reesink net als een forse overtreding op het voetbalveld: “Vaak al enkele seconden na de rode kaart beseft de speler ‘oei, dat was inderdaad wel over het randje’.”

Het is volgens Reesink niet zo dat reality-tv in het algemeen steeds gekker moet. “Kijk naar een programma als ‘We zijn er bijna’. Dat gaat over ouderen op een camping. Dat is eigenlijk de oerversie van reality-tv, namelijk verschrikkelijk saai.”

In ‘De Villa’ worden vrijgezelle deelnemers door een computerprogramma aan elkaar gekoppeld. Daarna vieren ze een week samen vakantie in een zonovergoten luxe villa. Er zijn feestjes en vooral veel alcohol. Vanaf de eerste dag in het huis slapen ze met ‘hun match’ samen in een bed. 

De afgelopen weken waren er twee scènes waarbij de man niet van zijn vrouwelijk match kon afblijven. In de scène waardoor de serie van de buis werd gehaald, liet de man zich niet ontmoedigen door het gebrek aan belangstelling van zijn dronken bedpartner en dook hij er uiteindelijk gewoon bovenop. Ondertussen zei de voiceover dat het best te begrijpen was, ‘omdat hij al zoveel blauwtjes had gelopen’. 

Op Twitter werd de scène verguisd in verband met grensoverschrijdend gedrag, onder andere door presentator Tim Hofman. RTL trok snel het boetekleed aan en haalde de serie van de buis. Inmiddels is bekend dat ze voorlopig helemaal stoppen met dit soort ‘guilty pleasure’ reality-tv.

Lees ook:

Nep echt: de foefjes van reality-tv-makers

Twintig jaar na het eerste seizoen van ‘Big Brother’ stikt het van de reality-shows op tv. Maar reality? Met de werkelijkheid hebben die formats weinig te maken. Welke trucs gebruiken de makers om het publiek te neppen?

Hoe beroemd word je van reality-tv? Vraag dat maar aan oud-deelnemers van ‘Temptation Island’

Roem is een drijfveer om mee te doen aan reality-tv-programma’s. Kandidaten hopen zo hun carrière een zwieper te geven. Lukt dat? Nou nee, blijkt bij oud-deelnemers van ‘Temptation Island’. ‘Eigenlijk is mijn leven weer precies zoals voor het programma.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden