In 1980 demonstreren vrouwen in Amsterdam voor het recht op abortus. In Frankrijk is dat dan al vijf jaar gelegaliseerd. Nederland volgt in 1984. Beeld ANP

Happening

De horreur van een ongewenste zwangerschap in de jaren zestig

De Franse schrijfster Annie Ernaux beschrijft hoe de wet en haar sociale klasse haar in 1963 noopten tot een gevaarlijke, illegale abortus.

Zij hoefde de blinddoek tijdens haar bevalling in 1968 gelukkig niet om, vertelde Trudy Scheele-Gertsen in een aanbevelenswaardig interview met Petra Vissers. Maar veel zag ze desondanks niet van haar zoontje, dat meteen na zijn geboorte tegen haar wil door de nonnen werd weggehaald. Gertsen was door haar vriend in de steek gelaten en als alleenstaande moeder kon er volgens Trudy’s ouders en de heersende opvattingen bij de nonnen, de kinderbescherming en psychiatrie geen sprake van zijn dat zij haar zoon alleen zou opvoeden. Zij werd zelfs uit de ouderlijk macht gezet. Gertsen stelt de Nederlandse staat nu aansprakelijk voor het afpakken van haar kind.

Enkele jaren eerder, in 1963, liep de gelauwerde Franse schrijfster Annie Ernaux (toen nog een onbekende 23-jarige studente in Rouen) een vergelijkbaar trauma op. Ook Ernaux raakte zwanger van een jongen met wie er geen relatie in zat, maar anders dan Trudy Gertsen vond zij abortus onvermijdelijk. Die was toen in Frankrijk echter nog verboden (en zou pas in 1975 gelegaliseerd worden, in Nederland in 1984). Wat moest Ernaux in godsnaam doen?

Annie Ernaux, 2016 Beeld Hollandse Hoogte

Deze wanhopige weken heeft Ernaux beschreven in haar kleine boekje ‘L’événement’ uit 2000, dat deze zomer opnieuw in Engelse uitgave is verschenen als ‘Happening’. Hopelijk volgt een Nederlandse vertaling snel, want Ernaux schetst zonder zichzelf te sparen haar psychische en fysieke nood als ongewenst zwangere vrouw in de jaren zestig. ‘Happening’ is behalve een uiterst pijnlijk verslag van een desperate jonge vrouw, ook een maatschappelijke aanklacht. Annie Ernaux, zoals ze al beschreef in bijvoorbeeld ‘Een vrouw’ (1988), was de eerste van haar familie die kon gaan studeren. Dat maakte haar ouders in een klein Normandisch dorp trots maar ook kwetsbaar. Juist deze dochter mocht niet als gevallen vrouw met een dikke buik naar huis terugkeren, denkt de panische Ernaux. Zij doet moeite haar onderbroeken in de wasmand voor haar moeder te verbergen, want anders zou moeder merken dat ze niet ongesteld werd.

Sociale klasse

Ernaux heeft geen geld, geen connecties en geen huisarts die zijn nek voor haar wil uitsteken. Zij moet zelf op zoek naar een manier om abortus te plegen. In een oud, vervallen gebouw in Parijs ontmoet ze mevrouw P-R, een dame die overdag wc’s schoonmaakt in een ziekenhuis maar zich thuis de status van arts aanmeet door foetussen te aborteren. Mevrouw P-R brengt een sonde in bij Ernaux, die daar dagen mee rondloopt, maar de aldus op te wekken bevalling van de drie maanden oude foetus blijft uit. Ernaux raakt steeds wanhopiger.

Als de bevalling op een studentenkamer uiteindelijk plaatsvindt, wordt dat een beestachtige scène, die voor de foetus eindigt in een plastic zakje van opgegeten melba toast. Ongelooflijk hoe Ernaux die ervaring zo bikkelhard heeft kunnen terughalen en opschrijven. Temeer omdat zij gaandeweg door mevrouw P-R zo gemaltraiteerd is, dat zij na de bevalling in het ziekenhuis belandt en op het randje van de dood balanceert.

Was het niet beter geweest als zij de baby geboren had laten worden? Ernaux denkt van niet. Als zij tijdens haar opname in ziekenhuis Hôtel-Dieu een hoogzwanger meisje met haar moeder ziet binnenkomen, worden die weggestuurd. Volgens de zusters is het nog te vroeg voor de bevalling. “Zij had het kind gehouden”, schrijft Ernaux, “maar mensen waren niet aardiger tegen haar. Meisjes die aborteren en ongetrouwde moeders uit de arbeidersklasse van Rouen kregen allemaal dezelfde behandeling. In feite verachtten ze haar waarschijnlijk nog meer.”

“Je bent veel beter af nu”, zegt een verpleegster tegen Ernaux, en het zijn de enige aardig bedoelde woorden die haar tijdens de vijf dagen in Hôtel-Dieu ten deel vallen. “Waarom heb je de dokter niet verteld dat je zoals hij bent?”, vraagt de zuster nog. Want toen de dokter er na de curettage achterkwam dat Ernaux aan de universiteit studeerde, had hij spijt dat hij haar zo grof had gerustgesteld voor de operatie: “Ik ben geen loodgieter!”

Sociale klasse en de illegaliteit van abortus bepaalden volgens Ernaux hoe ongewenst zwangere vrouwen aan hun lot werden overgelaten. In Nederland was de situatie voor ongehuwde moeders niet heel anders, zo leert het verhaal van Trudy Gertsen. Hoe dan ook sta je ervan versteld dat alleenstaande vrouwen in Europa zo kort geleden nog zo medogenloos van hun baby’s ontdaan werden.

Annie Ernaux
Happening
Vert. Tanya Leslie. Fitzcarraldo Editions; 77 blz. € 10,20

Lees ook:

Haar pasgeboren zoon werd tegen haar wil weggehaald: ‘Het is mensonterend’

De dan 22-jarige Trudy Gertsen staat in de jaren zestig haar zoon af, tegen haar wil. Ze stelt de Staat daarvoor aansprakelijk.

Hoeveel kans maakt de zaak van afstandsmoeder Trudy Scheele-Gertsen?

De zaak van Trudy Scheele-Gertsen is onderdeel van een juridische trend om historisch onrecht jaren later alsnog recht te zetten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden