Vandaar dit boek Jaap Robben

‘De herdenking van Market Garden was hypnotiserend’

In de rubriek ‘Vandaar dit boek’ vertellen schrijvers over hun drijfveren achter het schrijven van een boek. Deze keer: Jaap Robben (1984). Hij schreef ‘Een mensenleven geleden - in het voetspoor van de bevrijding’.

Ik houd helemaal niet van oorlog, ben er ook niet dagelijks of wekelijks mee bezig. De Gelderlander vroeg me voor deze nu gebundelde reeks artikelen, die uiteindelijk ook in het Eindhovens Dagblad en het Brabants Dagblad verschenen. Of ik 75 jaar na dato de route van de geallieerden wilde gaan lopen en wilde opschrijven wat ik aan sporen bij mensen en in het landschap tegenkwam. Als een soort bovengronds archeoloog opereren, dat leek me een spannende opdracht.

Vooraf verwachtte ik gestolde geschiedenis tegen te komen: zerken, monumenten, musea. In werkelijkheid stuitte ik op veel levende geschiedenis, op mensen met een verhaal.

Dat verandert wel in rap tempo. De ooggetuigen overlijden. De herinnering wordt geschiedenis, een verhaal. We kunnen het straks bij niemand meer navragen. Dan liggen fouten en verdichtsels op de loer. Details en nuanceringen gaan gemakkelijk verloren.

Ongemakkelijk

Ik merkte hoe snel verwarring kon ontstaan door op zoek te gaan naar het ware verhaal van de in 1944 in Nijmegen omgekomen broer van mijn tante Annie. Vergelijk het met het spelletje dat je op de basisschool deed: een verhaal in de kring doorvertellen en dan kijken wat er na een hele ronde langs iedereen van over is gebleven.

De overgang van herinnering naar verhaal zorgt bovendien voor nieuwe vormen. Oorlog wordt entertainment. Aan de rand van Valkenswaard bezocht ik een Market Garden Escape Bunker. Daar hadden ze ook een Anne Frank-kamer. Voor mij voelt dat ongemakkelijk. Maar het is een ontwikkeling op vele fronten, denk aan de talloze historische schietspelletjes.

Wat echt opviel, was het verschil in intensiteit van herdenken. In het Belgische Lommel, waar Market Garden begon, was het zoeken naar sporen. Daar staan de mensen meer stil bij de Grote Oorlog van 1914-1918. In Duitsland staat het herdenken van de schuld het vieren van de vrijheid nog in de weg. In de slag om het Reichswald, ten oosten van Nijmegen, verloren 23.000 geallieerden en 38.000 Duitsers het leven, maar er is in Duitse kranten vrijwel nooit meer over geschreven.

Herdenking

In Nederland lijkt groots vieren en herdenken in het DNA te zitten. Ik woon in Duitsland, net over de grens bij Groesbeek, en kon vanaf mijn huis de parachutisten naar beneden zien komen tijdens de herdenking van de Slag om Arnhem. Die donkere zware vliegtuigen en neerdwarrelende mannen, het was een bijna hypnotiserend beeld. Zoals ook de waardige, bijna gechoreografeerde manier, waarop de slachtoffers van de MH17 werden geëerd, de wereld over ging.

Pratend met mensen wilde ik niet helemaal in de rol van interviewer schieten. Het moesten echte gesprekken blijven. Toch had die verslaggeverachtige rol iets moois. Je hebt iets om je achter te verschuilen, dieper te peuren, ongegeneerder door te vragen.

Het maken van deze wandeling en het schrijven erover heeft me nieuwe inzichten opgeleverd voor de rest van mijn werk. Tot nu toe putte ik voor mijn poëzie, jeugdboeken en romans (‘Birk’, ‘Zomervacht’) altijd uit mijn eigen fantasie. Ik heb nu gezien dat je het niet alleen in je eigen hoofd hoeft te zoeken, dat er ook daarbuiten heel veel verhalen liggen te wachten. Het loont om ervaringen op te doen. Hoe dat precies zijn plek gaat vinden in mijn volgende boeken, dat weet ik nog niet.

Jaap Robben
Een mensenleven geleden. In het voetspoor van de bevrijding
De Geus; 72 blz. € 5,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden