De grote invloed van Beatrix Ruf keerde zich tegen haar

Beatrix Ruf Beeld ANP

Directeur Beatrix Ruf van het Amsterdamse Stedelijk Museum trad dinsdag per direct terug. 'Speculaties in de media' suggereren belangenverstrengeling.

Precies een jaar geleden had het Stedelijk nog een jubelmoment. Beatrix Ruf, sinds 2014 artistiek directeur van het Amsterdamse museum, was met stip gestegen van plaats 22 naar de elfde plaats op de artistieke Power 100-lijst, een ranglijst over de meeste invloed op de internationale kunstwereld. Dinsdag maakte het museum bekend dat Ruf per direct haar taken neerlegt wegens 'speculaties in de media' die de reputatie van het museum kunnen beschadigen. Haar grote invloed heeft zich tegen haar gekeerd.

Uit onderzoek van NRC-Handelsblad bleek afgelopen donderdag dat haar bijverdiensten van haar persoonlijke kunst-adviesbureau, ter hoogte van 437.000 euro in 2015, waren weggelaten uit de lijst van bijverdiensten. Voor haar directeursfunctie krijgt ze wettelijk maximaal 181.000 euro per jaar. Bij haar indiensttreding zijn er afspraken gemaakt over de maximale bijverdiensten, die zou ze met deze extra inkomsten hebben geschonden.

Eerder deze maand publiceerde het avondblad al over een schenking van een met Ruf bevriende verzamelaar die een verhulde aankoop zou zijn van 1,5 miljoen euro, iets dat het museum ontkende. De Raad van Toezicht van het museum zal de komende maanden het functioneren van de leiding van het museum laten evalueren door twee externe experts, de resultaten zullen openbaar worden gemaakt. Ruf wordt nog drie maanden doorbetaald.

Bulldozer

Het is een onverwacht einde van het directeurschap, dat Ruf voortvarender begon dan haar voorgangster, Ann Goldstein. Die Amerikaanse vertrok na de verhuizing en heropening ook vrij plotseling, zonder veel te hebben begrepen van de betrokkenheid van de Amsterdamse gemeente-ambtenaren, andere Amsterdammers en Nederland in het algemeen.

De Duitse Ruf, geboren in 1960 bij de Zwitserse grens, pakte het anders aan. Ze werkte eerder in verschillende Zwitserse musea, en toonde zich ook hier betrokken, nam deel aan openbare discussies over kunst, leerde Nederlands en fietsen. Ann Demeester, directeur van het Frans Halsmuseum en de Hallen in Haarlem, noemde haar in Trouw een 'positieve artistieke bulldozer', alom geroemd om haar prikkelende tentoonstellingen. Ruf staat bekend als iemand met een groot netwerk, en met name onder kunstenaars waren en zijn vol bewondering over haar lef en inzicht. 

Tentoonstellingen van bekende namen als Ed van der Elsken en een selectie van oud-directeur Rudi Fuchs wisselde ze af met experimentelere tentoonstellingen zoals die van de performance/danskunstenaar Tino Sehgal, die een jaar lang duurde - het zorgde voor veel terugkerende bezoekers en de prijs voor beste tentoonstelling van AICA, de Nederlandse vereniging voor kunstcritici. Ze was geen voorstander van blockbusters. Het laatste jaar koos ze duidelijk ook voor een politieke, niet-Eurocentrische presentatie van de eigen collectie, een keuze die niet overal goed werd ontvangen, de 'kunst om de kunst', kunst die juist niet meteen politiek is, werd gemist. Ook initieerde ze opnieuw een verbouwing van de pas opgeleverde ondergrondse vleugel om de vaste collectie een meer prominent onderkomen te geven.

In een verklaring vanwege haar afscheid gaf ze aan het belang van het museum voorop te stellen. 'Ik wens het museum enorm veel succes toe in de toekomst, want dat verdienen het museum, alle mensen die er werken, de bezoekers en iedereen die het museum steunt.'

Reacties op het vertrek van Ruf:

Felix Rottenberg, Voorzitter Amsterdamse Kunstraad

“De grote vraag is of de raad van toezicht goed heeft gefunctioneerd. Had die voldoende kennis van de museumwereld, de internationale kunstwereld en van de gedragscodes voor bestuur toen die Beatrix Ruf, die overmatig slordig heeft gehandeld, aannam? De Governance Code Cultuur stelt dat er geen belangenverstrengeling mag zijn. Maar de toezichthouders lieten ruimte voor de bijverdiensten van Ruf. Als een directeur zegt dat ze een verdienpraktijk wil hebben, moeten alle alarmbellen gaan rinkelen. De huidige raad van toezicht greep wel goed in.

"Voor de tweede keer in zeven jaar raakt het Stedelijk Museum een directeur kwijt. Dat is schadelijk. Net nu er een collectie komt die zij heeft gemaakt. Het museum moet nu iemand aannemen die het vertrouwen heeft van het personeel en die in staat is zowel blockbusters te maken als avantgardistische specials. Er is maar een beperkt aantal geschikte mensen.”

Rudi Fuchs, Oud-directeur Stedelijk Museum Amsterdam

“Het museum ligt me zo na aan het het hart, dat ik er voorlopig niets over wil zeggen. Je hoort allemaal beweringen, zonder te weten wat er van klopt.”

Hendrik Driessen, Directeur Museum De Pont in Tilburg

“Een museumdirecteur moet geen nevenactiviteiten hebben die in potentie concurrerend zijn met het eigen museum. Alles wat hij of zij onderneemt, moet in het belang van het museum zijn. Om die reden heb ik bijvoorbeeld voor mijzelf nooit kunst gekocht. Al was het maar om te voorkomen dat eenkunstenaar daar bepaalde verwachtingen aan ontleent. Ik maak me wel zorgen hoe het nu verder moet. Voor de sfeer op de werkvloer en ook de reputatie van het Stedelijk is dit niet goed. Het kan ook potentiële kandidaten voor de opvolging van Ruf afschrikken. De raad van toezicht moet de tijd nemen om zich grondig te beraden op de toekomst van het museum.”

Willem Baars, kunstadviseur

“Dat er twee directeuren vroegtijdig vertrekken bij het Stedelijk zegt ook iets over de kunstwereld, waar vooral naar reputaties wordt gekeken. Een van de argumenten van de raad van toezicht om Ruf aan te stellen, was dat het Amerikaanse tijdschrift Art Review Beatrix haar rekent tot de tien meest invloedrijke personen in de kunstwereld. Maar wat zegt dat? Ook Ruf's voorgangster Ann Goldstein had zo'n klinkende reputatie, die niet bewezen kon worden door belangrijke tentoonstellingen of publicaties. Ruf had als directeur van de Kunsthalle Zürich een kringetje tweederangs artiesten om zich heen verzameld. Die heeft ze gewoon meegenomen naar Amsterdam om ze daar weer exposities aan te bieden. De gemeente Amsterdam en de raad van toezicht moeten maar eens diep nadenken hoe ze verder willen met het museum. En dan gewoon in Nederland zoeken naar een goede kandidaat.”

Wim van Krimpen, oud-directeur Kunsthal Rotterdam en Gemeentemuseum Den Haag

“Bij haar aantreden was bekend dat Ruf veel nevenactiviteiten had, waaronder betaald advieswerk. De raad van toezicht heeft dat goed gevonden, op voorwaarde dat haar werk bij het museum er niet onder zou lijden. Dat kan echt niet in zo'n baan; je moet alle nevenfuncties schrappen. Er zal dus ook gekeken moeten worden naar de rol van de raad van toezicht. Ik was wel enthousiast dat Ruf voor de avantgarde koos. Dat móet in het Stedelijk en dat deed ze ook heel goed. Maar ze verloor wel steeds meer uit het oog dat een museum er voor iedereen is en dat het ook tentoonstellingen moet brengen die aantrekkelijk zijn voor het grote publiek.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden