Kinderboekenweek

De Gouden Griffel is een halve eeuw oud, en blijft een geschenk uit de hemel: ‘Gozert’ wint de vijftigste

De uitreiking van de Gouden Griffel en het Gouden Penseel. Beeld Jelmer de Haas
De uitreiking van de Gouden Griffel en het Gouden Penseel.Beeld Jelmer de Haas

Het kinderboek Gozert wint dit jaar de prestigieuze Gouden Griffel. De prijs viert zijn vijftigste verjaardag, en lijkt invloedrijker dan ooit.

Sander Becker

Annie M.G. Schmidt heeft hem ooit gewonnen, Paul Biegel kreeg er twee en Guus Kuijer sleepte er zelfs vier in de wacht. De Gouden Griffel voor het beste kinderboek bestaat vijftig jaar. Dinsdagavond maakte de jury bekend dat de prijs in dit jubileumjaar gaat naar Gozert, geschreven door Pieter Koolwijk en geïllustreerd door Linde Faas.

Het bekroonde boek gaat over Ties, een jongen met een imaginaire vriend: Gozert. Deze inwendige stem verzint allerlei stoere plannetjes waar Ties door in de problemen komt. Zelf vindt Ties dit wel avontuurlijk, maar zijn ouders sturen hem naar de psychiater.

Avonturenverhaal

De jury spreekt van een ‘spetterend, goed geschreven en origineel boek’. Een ‘avonturenverhaal vol vaart en grappen’, dat zich ontwikkelt tot ‘een existentieel vraagstuk over geluk’. Gozert won in juni al een Zilveren Griffel in de leeftijdscategorie 9 tot 12 jaar.

Ook het Gouden Penseel werd dinsdag toegekend. Deze prijs voor het mooist geïllustreerde kinderboek gaat naar Hele verhalen voor een halve soldaat, geïllustreerd door Ludwig Volbeda en geschreven door Benny Lindelauf.

De cover van Gozert, door Pieter Koolwijk en Linde Faas. Beeld
De cover van Gozert, door Pieter Koolwijk en Linde Faas.

‘Als winnaar tel je meteen mee’

De Griffels zijn veruit de bekendste prijzen voor kinderboeken. Auteurs springen een gat in de lucht als ze er een winnen, al levert zelfs de Gouden Griffel slechts 1500 euro op. “Het bedrag is niet hoog, maar de impact van de prijs is enorm”, zegt Aad Meinderts, oud-juryvoorzitter en directeur van het Literatuurmuseum/Kinderboekenmuseum. “Als winnaar tel je meteen mee. Boekhandels ruimen hun etalage voor je in en bibliotheken en scholen besteden volop aandacht aan je. Ook de uitgever is blij, want die kan direct een extra oplage drukken.”

Meinderts schrijft het succes van de Griffels toe aan het feit dat ze gekoppeld zijn aan de Kinderboekenweek, die woensdag begint. Dankzij dit paradepaardje van de stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek komen veel kinderen met de winnende boeken in aanraking.

Vijftig jaar Griffels

De Griffels werden in 1971 ingesteld. Ze kwamen voort uit een eerdere prijs, het Kinderboek van het jaar. Die was in de jaren vijftig ingevoerd om kinderboeken van hoge literaire kwaliteit te promoten. Met de Griffels werd de doelstelling iets verbreed. In de jaren zeventig moesten boeken vooral opvoedkundige waarde hebben, wat werd ingegeven door maatschappelijke ontwikkelingen rond emancipatie, dekolonisatie en ontkerkelijking.

“De boodschap ging toen vóór de verbeelding en de literaire taal”, zegt Meinderts. “Daarna kreeg je juist een periode waarin de keuze van de jury een stuk artistieker werd. Volgens critici gingen veel bekroonde boeken destijds over de hoofden van kinderen heen.”

Annie M.G. Schmidt (r) won in 1981 een Gouden Griffel voor haar boek Otje, en illustrator Piet Klaasse een Gouden Penseel voor het boek Sagen en Legenden van de Lage landen. Beeld Nationaal Archief/Collectie Spaarnestad
Annie M.G. Schmidt (r) won in 1981 een Gouden Griffel voor haar boek Otje, en illustrator Piet Klaasse een Gouden Penseel voor het boek Sagen en Legenden van de Lage landen.Beeld Nationaal Archief/Collectie Spaarnestad

Breed samengestelde jury

Inmiddels is er een goede balans ontstaan, meent Meinderts. Dat komt ook doordat de jury breed wordt samengesteld: er zit een recensent in, een onderwijzer, boekhandelaar, bibliothecaris en een onafhankelijke voorzitter. Dat geeft de Griffels een breder karakter dan bijvoorbeeld de wat academischer Woutertje Pieterse Prijs, die vooral bekendheid geniet in de vakwereld.

In de loop der jaren is het aantal Griffelprijzen sterk uitgedijd (zie kader). Er gaan daarom stemmen op om eens flink te snoeien. Vooral de Vlag en Wimpels moeten het ontgelden, want die hebben een onduidelijke status: zijn ze nou bedoeld voor heel goede boeken die net geen Griffel haalden, of zijn het aanmoedigingsprijzen voor jong talent? Dat laatste, vindt de succesvolle schrijfster Charlotte Dematons (64). Daarom weigerde ze dit jaar een Vlag en Wimpel voor haar boek Alfabet.

Meinderts vindt snoeien niet nodig – hij bekijkt de zaak liever praktisch. “Het zijn inderdaad erg veel prijzen, maar zolang boekhandels, bibliotheken en onderwijzers ermee uit de voeten kunnen, is het prima. De Vlag en Wimpels zijn bovendien een belangrijk aanschafcriterium voor bibliotheken. Alleen al daarom hebben ze nut.”

Guus Kuijer won in 2005 de Gouden Griffel voor Het boek van alle dingen. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Guus Kuijer won in 2005 de Gouden Griffel voor Het boek van alle dingen.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Prijzencircus

In de wereld van de kinderboeken vindt elk jaar een waar prijzencircus plaats, met de Gouden Griffel als hoogtepunt. Het begint al in juni met een stoet Zilveren Griffels in zes categorieën: vier leeftijdsgroepen, informatieve boeken en poëzie. Per categorie vallen twee Zilveren Griffels te vergeven. Eén van de bekroonde boeken wint een paar maanden later de felbegeerde Gouden Griffel.

Het aantal Griffelprijzen is gaandeweg steeds verder uitgebreid. Het Gouden en Zilveren Penseel kwamen erbij, voor het best geïllustreerde kinderboek. Ook werden er eervolle vermeldingen toegevoegd, de Vlag en Wimpels, maximaal drie per categorie. Het totale aantal prijzen kan zo oplopen tot in de veertig.

Lees ook:

Mark Janssen maakt furore met zijn artistieke prentenboeken: ‘Een beetje chic mag best’

Mark Janssen illustreerde eerst alleen andermans verhalen. Nu is hij internationaal doorgebroken met zijn eigen boeken. Zijn Prentenboek voor de Kinderboekenweek is een ode aan de dromer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden