Een eiland voor de kust van West-Afrika, een beeld uit de documentaire 'Earth from Space’. Beeld Maaike Bos

Tv-column Maaike Bos

De geheimzinnige lijnen van een eiland, woestijn, of Wim Crouwel-letter

Omdat ik vroeger bij mijn oma natuurseries van de EO zag als zij even kalmte wilde, weet ik hoe die spelen met rust, fascinatie, ongeduld en schuld. Ik merkte het weer bij ‘Earth from Space’, een nieuwe vierdelige EO-serie. Die maakte me nieuwsgierig, vanwege de satellietbeelden van de aarde, en omdat ’ie van de BBC komt (ironie, humor, prachtig camerawerk). Bleef het daar maar bij. Het inzoomen met drones en grondcamera’s op dieren die aan droogte of smeltend ijs lijden, is me soms te veel. Zeker met die bloedserieuze Nederlandse EO-voice-over eronder. Ik kan die aarde toch niet in m’n eentje redden?

Het nieuwe perspectief van de satellietbeelden roept die behoefte wel op. Deze bol waarop wij leven, is inderdaad adembenemend. Een eiland met rivieren is als een geschilderde boom met takken. De woestijn is een abstract kunstwerk vol regelmaat. De wisseling van seizoenen op steeds witter wordende bergruggen lijkt als een stop motion-film van een takje waaraan de rijp aangroeit.

Geheimzinnige schoonheid

Dat die beelden ook wetenschappelijke ontdekkingen mogelijk maken in onherbergzame gebieden is mooi. De poep van een kolonie pinguïns is namelijk als bruine vlek op een maagdelijk wit ijslaken te zien. Zo telden onderzoekers twee keer zo veel keizerspinguïns op aarde als gedacht. Mij trok deze serie om het ontwerp van al die vlakken en kleuren; de noodzaak en logica van de vorm. Vertakkingen zijn identiek bij een boom, rivier of bergrug. Grillige lijnen in een groen vlak komen van nijlpaarden die geulen lopen tussen de waterplanten. Een plein vol Kung Fu oefenende Chinese jongens wordt een symmetrisch bewegende vorm in rode ‘pixels’. Het is van een geheimzinnige schoonheid.

Het werkte bijna als een tweeluik donderdag om daarna het portret te zien van grafisch ontwerper Wim Crouwel die op 19 september overleed. In de Avrotros-documentaire ‘Wim Crouwel. Modernist’ draaide alles om zijn principes van creatie. Hij werkte als letterontwerper bijna obsessief met een stramien van horizontale en verticale lijnen, waarbinnen de letters moesten passen - even rechtlijnig als hij zich bewoog in zijn leven. “Ik ben een rechtlegger”, zei hij zelf. Alles moest waterpas en geordend. Ook zijn boterham met kaas. Om daar dan vanaf te wijken als de esthetiek daarom vroeg.

Belofte van toekomst

Crouwel maakte letters op een vlak, maar creëerde eigenlijk een wereld. Hoor je hem erover vertellen, dan krijgt die wereld steeds meer diepte. Hij vertelt een jonge Sonja Barend bijvoorbeeld over zijn postzegel met het rechthoekige cijfer in een donker naar licht overgaand vlak. “Ik wilde ruimte scheppen zonder gebruik te maken van klassieke principes als perspectief.”

Filmmaker en grafisch ontwerper Lex Reitsma componeerde de film vol grafische tussendoortjes, begeleid door digitale piepjes om de moderniteit van Crouwels ontwerpen te versterken. Zelf snapte de oude man ook niet dat zijn werk vijftig jaar later nog steeds als futuristisch geldt. Maar het is simpel. Alle abstractie heeft iets moderns. Alle basale lijnen en vormen die ‘kloppen’, dragen een belofte van toekomst. De aarde ook, als die zo teruggebracht tot basale lijnen en vormen in beeld komt. Je gaat bijna denken dat ’ie nog wel een tijdje mee gaat.

Vier keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden