null Beeld

TaalTon den Boon

De ‘gecremeerde kroket’ is vrij zeldzaam: we schelden niet vaak met snacks

Ton den Boon

Afgelopen maandag deed de rechter uitspraak in een geruchtmakende zaak die Rachel Hazes (de weduwe van de in 2004 overleden volkszanger André Hazes) had aangespannen tegen roddelkoningin Yvonne Coldeweijer. De rechtszaak had onder meer betrekking op het taalgebruik van Coldeweijer. Die had Rachel Hazes getypeerd als een ‘gecremeerde kroket’. Hazes maakte daar bezwaar tegen. Volgens haar advocaat roept het woord ‘gecremeerd’ pijnlijke associaties met de dood op.

De rechter oordeelde dat de scheldnaam ‘hoe dan ook onnodig grievend en beledigend’ is, Rachel Hazes schade berokkent en daarom niet meer door Coldeweijer mag worden gebruikt ter typering van Hazes.

Dat wil niet zeggen dat de taalvorm ‘gecremeerde kroket’ nu meteen van het toneel verdwenen is: in veel kranten, tijdschriften en weblogs is er – al dan niet schertsend – over de kwestie geschreven, waardoor deze schimpnaam in korte tijd aardig wat bekendheid heeft gekregen.

Sufferds en sukkels

Hoewel je weleens leest dat iemand op grond van zijn uiterlijk (bijvoorbeeld een gelooide of zonnebankbruine huid) wordt uitgemaakt voor ‘een aangebrande frikandel’, ‘een verbrande kroket’ of ‘een gegrilde gehaktbal’, is ‘gecremeerde kroket’ een ongebruikelijk type schimpnaam. In het Nederlands bestaat er namelijk geen sterke traditie om anderen uit te schelden met aan de snackbar ontleende woorden.

Afgezien van ‘ouwe taart’ voor een vervelende oude vrouw, ‘(zachtgekookt) ei’ voor een softie, ‘bal gehakt’ of ‘gehaktbal’ voor een dikkerd of sufferd zijn er sowieso niet veel courante culifaulismen (culinaire scheldnamen) in ons taalgebied. Alleen sufferds en sukkels worden regelmatig uitgescholden met figuurlijk gebruikte namen van zoetige baksels, zoals oliebol, pannenkoek, berlinerbol en kokosmakroon.

Maar mogelijk worden namen van hartige snacks vanaf nu ook populairder als (onderdeel van) schimpnamen.

Peter-Arno Coppen en Ton den Boon helderen grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u op. Ook een taalvraag? Mail peter-arno.coppen@ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden