Recensie

De frequent-flyernomade belandt in een existentiële crisis

Beeld rv

Thuis, de zoektocht naar de plek waar we willen leven
Daniel Schreiber
Ambo/Anthos uitgevers; 173 blz. € 18,99
★★★☆☆

De schrijver

Daniel Schreiber (1977) is een Duitse journalist, kunstcriticus en essayist. In Berlijn en New York studeerde hij vergelijkende literatuurwetenschap, slavistiek en theaterwetenschap. Schreiber publiceerde in 2007 een biografie van de Amerikaanse schrijfster Susan Sontag en vier jaar geleden schreef hij een persoonlijk boek over zijn alcoholverslaving.

Opzet van dit boek

Ook in het essay 'Thuis' neemt Schreiber zijn eigen ervaringen als uitgangspunt, terugblikkend op een existentiële crisis. Geplaagd door liefdesverdriet en depressies vraagt Schreiber zich in Londen af wat nu eigenlijk zijn 'thuis' is. Zit 'thuis' alleen maar tussen de oren, of kan het ook aan een concrete plek gebonden zijn?

Vraag mensen naar hun 'thuis' en ze komen doorgaans op de proppen met geromantiseerde jeugdherinneringen aan de plek waar ze opgroeiden. Als homoseksueel in de DDR ontbeerde Schreiber dat veilige, overzichtelijke thuis. De prefecten van de Oost-Duitse heilstaat probeerden hem van kindsbeen af tot modelburger te kneden. Later probeerde Schreiber door te emigreren zijn verdriet te ontlopen - totdat hij het reizen emotioneel niet langer op kon brengen.

De ontheemde 'frequent-flyernomade' van het globalisme werd door de Franse kunstcriticus Nicolas Bourriaud vergeleken met een radicant, een plant die overal wortel kan schieten. Schreiber dacht jarenlang van zichzelf dat hij zo'n radicant was, maar dat valt dus vies tegen, zo realiseert hij zich tijdens zijn Londense crisisjaar.

In tijden van voortschrijdende globalisering groeit het verlangen naar een thuis. Het concept 'thuis' is echter verdacht gemaakt door twintigste-eeuwse filosofen, die een terugval vreesden in barbaars nationalisme. Volgens Hannah Arendt moest een maatschappij niet streven naar een gemeenschappelijke identiteit, maar naar ruimte voor het anders-zijn van het individu. Ook Schreiber pleit ervoor om de Heimat niet te idealiseren en om evenmin de levensstijl van de radicant te verheerlijken.

Opvallende passage

"Het thuis is geen paradijs waar we uit verdreven zijn. Dit paradijs heeft nooit bestaan. Een thuis zoeken betekent niet uitkijken naar een betere stad, naar een mooiere streek, een ander land. Een thuis zoeken betekent een plek in de wereld vinden waar we aankomen - en deze plek zal in eerste instantie een innerlijke plek zijn, een die we voor onszelf moeten bouwen."

Reden om dit boek niet te lezen

'Thuis' is geen boek dat een strenge filosofische methode volgt. De moeilijkheid van zo'n persoonlijk essay is dat de schrijver graag krasse uitspraken over de Zeitgeist wil doen, maar uiteindelijk toch zichzelf als maat der dingen neemt.

Op een gegeven moment citeert Schreiber de Amerikaanse dichteres Maya Angelou, maar hij dekt zichzelf in door haar aforismen te karakteriseren als 'ergens tussen levenswijsinzicht en kalenderwijsheid in'. Ook Schreiber zelf vertoeft met zijn observaties af en toe in dat niemandsland.

Reden om dit boek wel te lezen

Vaak treft Schreiber wel degelijk doel. Zo omschrijft hij de 'aan ons opgelegde volledige transparantie' van technologische bedrijven als Google, Facebook en Amazon als 'gentrificatie van onze gevoelens'. Niet alleen steden gaan overal ter wereld steeds meer op elkaar lijken, ook 'onze innerlijke werelden' worden op internet geschikt naar consumptieprofielen en zoekgeschiedenissen en zodoende geüniformeerd.

Op zijn sterkst is Schreiber als hij zijn licht opsteekt bij de psychologie. Zo beschrijft hij het fenomeen van overerving: de familieverhalen die van generatie op generatie worden doorgegeven beïnvloeden ons heimelijk, als een oude vloek die over ons wordt uitgesproken. Psychoanalyticus Mark Wolynn meent zelfs dat posttraumatische ervaringen binnen families genetisch en neurologisch overdraagbaar zijn.

Maakt zijn rusteloosheid misschien ook deel uit van zijn genetische profiel, vraagt de auteur zich af. Loopt er inderdaad een tragische lijn tussen Schreibers ontheemde globalisme en het vluchten van zijn overgrootouders, die op de loop moesten voor kozakken, communisten en nazi's?

De auteur vraagt zich af of familiegeschiedenissen 'verzinsels zijn die rouw verluchtigen en grote verliezen camoufleren'. Na het lezen van zijn boek vraag je je af wat daarmee mis kan zijn.

Lees hier meer boekrecensies

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden