Cultuur

De filmbranche puzzelt, rekent en hoopt

Looproutes in de Amsterdamse bioscoop Tuschinski.Beeld ANP

De culturele sector heeft begrip voor de nieuwe lockdown, maar twijfelt ook aan het nut. De vrees voor de financiële schade is groot, zeker ook bij de ongesubsidieerde bioscopen.

Terwijl november en december twee van de belangrijkste bioscoopmaanden zijn, sluiten Nederlandse filmzalen verplicht twee weken hun deuren. Bioscoopvereniging NVBF heeft ‘begrip voor de overheidsmaatregelen om de zorg te ontlasten’, maar directeur Gulian Nolthenius vraagt zich af in hoeverre de sluiting ‘daaraan bijdraagt.’ Bioscoopketen Pathé, die ondanks de maatregelen sinds juni ruim 2 miljoen bezoekers ontving, benadrukt dat er ‘geen enkele corona-uitbraak’ in haar bioscopen is geconstateerd.

Sinds de eerste lockdown draaien veel Nederlandse bioscopen op ongeveer een kwart van hun capaciteit. Door overheidssteun en bedrijfsreserves viel tot nu toe slechts één Nederlands bioscoopbedrijf om: Cinema Tiel. Nolthenius vreest dat op termijn meer bioscopen in de gevarenzone raken. Grote ketens Pathé, Vue en Kinepolis, die samen zo’n 70 procent van het marktaandeel bezitten, lijken de crisis ‘met pijn’ te overleven, aldus VUE Nederland-directeur Ron Sterk. Kinepolis houdt het op deze manier nog ‘ongeveer een jaar’ vol, Pathé reorganiseert om ‘toekomstbestendig’ te zijn. Kleinere theaters die voornamelijk arthouse-films draaien zijn vaak gesubsidieerd, wat ook houvast biedt. Het kwetsbaarst zijn volgens Nolthenius de onafhankelijke, ongesubsidieerde bioscopen, vaak in kleinere gemeentes.

Han Wolf, eigenaar van zes van zulke bioscopen in Gelderland, Noord-Brabant en Utrecht, reageert redelijk optimistisch op de nieuwe maatregelen. “Ik ben blij dat het kabinet ten minste duidelijk zegt dat we over twee weken teruggaan naar dertig man per zaal.” Wolf zag de afgelopen maanden dat bezoekers ‘juist in tijden waarin minder kan’, samen naar de film gaan als veilig uitje zagen. “Veilig, omdat bezoekers op afstand zitten, allemaal één kant op kijken en nauwelijks praten.” Wel vindt de bioscoopeigenaar dat er extra overheidssteun moet komen voor sectoren die nu getroffen worden, zoals bioscopen en musea.

‘Als het bij twee weken blijft, springen we een gat in de lucht’

De Hermitage in Amsterdam was helemaal klaar voor de opening van de nieuwe tentoonstelling ‘Romanovs in de ban van de ridders’. “Alsof je vlak voor de wedstrijd van het veld gehaald wordt”, zegt waarnemend directeur Paul Mosterd. “We begrijpen het, maar het voelt toch onterecht. Alles is hier volgens de hoogste norm geregeld. Mondkapjes zijn verplicht, er wordt toegezien op een vaste looproute.” Ze waren net zo blij dat alle stukken op tijd uit zustermuseum De Hermitage in het Russische Sint-Petersburg waren aangekomen. Een ingewikkelde operatie. Een tiental begeleiders - chauffeurs en museummedewerkers - waren mee gereisd. “Ze moesten hier in quarantaine en bij thuiskomst opnieuw.” Mosterd hoopt dat het bij twee weken sluiting blijft. “Dan springen wij hier een gat in de lucht.” Het is opnieuw een ‘zware slag’ voor het museum dat geen subsidies ontvangt en leeft van kaartverkoop en sponsoring. “Wij functioneren als een bedrijf en daar zijn we trots op”, zegt Mosterd. De Hermitage komt alleen in aanmerking voor steunmaatregelen die gelden voor bijvoorbeeld de horeca. Vorige maand is bij een reorganisatie een kwart van het personeel ontslagen.

Jan van der Putten van filmhuis De Verkadefabriek in Den Bosch is kritischer op de maatregelen. Hij vindt het opmerkelijk dat sportscholen wél open blijven, in het teken van de gezondheid. “We moeten ook de mentale gezondheid niet vergeten, en wat film, kunst en uitjes daaraan kunnen bijdragen.”

Het Groningse filmtheater en cultureel centrum Forum voelde deze zomer nog als ‘huiskamer van de stad’, zegt directeur Dirk Nijdam, ‘waar mensen het virus even konden vergeten.‘ Nijdam gaat er niet vanuit dat bioscopen snel weer op normale toeren zullen draaien. Hij heeft 2021 opnieuw als zwaar jaar gebudgetteerd, en hoopt in 2022 weer break-even te kunnen spelen. Dat moet hij nét redden, vanwege een uitzonderlijk grote buffer, “maar een tegenslag daarna kan dan fataal zijn.”

Wolf is optimistischer. Als het een beetje meezit met het vaccin, wil hij in april weer ‘volle zalen trekken‘ met de uitgestelde James Bondfilm ‘No Time to Die’. Voor komende december hebben de bioscoopeigenaren hun hoop vooral gevestigd op de oorlogsfilm ‘De Slag om de Schelde’. “Hopelijk worden we het virus tijdens de sluiting zo de baas”, zegt Nolthenius, “dat we tegen Kerst weer meer dan dertig mensen per zaal kunnen toelaten.”

Een ‘enorme puzzel’ voor de theaters

Bij Het Nationale Theater in Den Haag balen ze van de nieuwe lockdown. Ze vinden de sluiting van twee weken vooral jammer voor het publiek, dat tot dusver graag bleef komen. Met dertig man in de zaal voelden de mensen zich veilig.

De tijdelijke stop levert een ‘enorme puzzel’ op, zegt programmeur Miel van Teijlingen. “Op onze drie locaties stonden 38 voorstellingen gepland. Die probeer ik nu te verplaatsen, maar ik vrees dat we de helft voorgoed moeten annuleren, bijvoorbeeld omdat onze eigen agenda te vol wordt. Het tweede deel van het seizoen begint in januari al weer. Er staan dan ook nog voorstellingen gepland die zijn doorgeschoven uit de vorige lockdown.”

Financieel voorziet Het Nationale Theater voor volgend jaar een gat van drie miljoen euro, want de kosten en de investeringen voor 2021 lopen door terwijl de inkomsten zijn weggevallen. “Het ziet er heel slecht uit”, aldus directeur theater Cees Debets. “Eind deze maand horen we wat het Rijk aan steun gaat bieden. Hopelijk neemt dat een deel van de onzekerheid weg.”

Lees ook:

Europa worstelt met de cultuurverschraling

Dichte musea, lege concertzalen. Te midden van de corona-epidemie benadrukt heel Europa hoe belangrijk de kunsten zijn. Landen trekken miljarden uit om hun cultuursector overeind te houden. Elk met een eigen plan. Maar dat voorkomt niet dat er inmiddels rode lijsten zijn met cultuurinstellingen die met ‘uitsterven’ bedreigd worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden