Beeld uit 'Nummer twee' van Guido van der Werve

InterviewVideokunst

De eureka-momenten van videokunstenaar Guido van der Werve. ‘Ik ben op zoek naar dingen die alles zeggen’

Beeld uit 'Nummer twee' van Guido van der Werve

Videokunstenaar Guido van der Werve maakt films waarin hij zelf de hoofdrol speelt. Eye Filmmuseum toont een overzicht van zijn onalledaagse werk. ‘Een eureka-moment van vijf seconden kan leiden tot een productie van maanden.’

Eline Crijns

Een robuuste ijsbreker ploegt door de Botnische Golf, het noordelijkste gedeelte van de Oostzee. Het onheilspellende geluid van brekend en traag scheurend ijs klinkt. Voor het schip uit loopt een man in het zwart over het witte ijs tegen een witte lucht. Nietig. Op de hielen gezeten door een wak van ijswater. De boeg van de ijsbreker torent hoog boven hem uit. De camera filmt een onafgebroken shot van tien minuten waarbij man en schip op dezelfde afstand van de kijker blijven. Verstild. Vervreemdend.

De titel van dit iconische werk uit 2007 is Nummer acht, everything is going to be alright. Bedacht en gemaakt door videokunstenaar Guido van der Werve (1977). De man die zelf figureert op die ijsvlakte in het werk dat hem beroemd maakte. Mijn ‘hitsingle’ noemt hij deze film gekscherend. Zijn videokunst is wereldwijd opgenomen in museumcollecties van onder andere het MoMA in New York, M WOODS in Beijing, het Stedelijk Museum in Amsterdam en De Hallen in Haarlem. De kunstenaar woont en werkt in Amsterdam, Berlijn en Finland.

Hoe kom je op zo’n idee als de ijsbreker-film? Van der Werve: “Kansen zijn voor degene die oplet, zei Freud al. In een gedeprimeerde stemming stond ik met mijn partner op een pontje dat door het ijs voer naar een Fins eilandje. Ik hing over de boeg en ik zag hoe het ijs brak. Dat was mooi. Het riep de vraag bij mij op of je ervoor zou kunnen lopen.”

Beeld uit 'Nummer acht' van Guido van der Werve Beeld
Beeld uit 'Nummer acht' van Guido van der Werve

Waarom? “Dat zegt eigenlijk alles”, verklaart de kunstenaar. “Dat is hoe ik in de wereld sta; ik ben op zoek naar dingen die alles zeggen. De sfeer, kleuren en emoties zorgen voor een licht eureka-moment. Dit is het”, bekrachtigt hij met een tik van zijn vinger op de tafel. Van der Werve laat zo’n eureka-moment doorsudderen in zijn hoofd en kijkt of het de toets van de tijd doorstaat: “Soms ebt het weg, maar als het blijft hangen, heeft dat een reden. Dan is het interessant.”

Nummering kunstwerken

Nummer acht is te zien op de overzichtstentoonstelling die Eye Filmmuseum heeft gemaakt van Van der Werve’s werk. Het voelt voor hem als een thuiswedstrijd, vertelt hij aan de vooravond van de opening in het museum aan het Amsterdamse IJ. Op de expositie is een selectie van zijn videokunstwerken te zien. Werk uit de afgelopen twintig jaar.

Van der Werve geeft sinds zijn afstuderen aan de Gerrit Rietveld Academie in 2003 nummers aan zijn kunstwerken. Inmiddels zijn dat er zeventien en nummer achttien is in de maak, dat wordt een speelfilm. Op de expositie is daaruit een van de videokunstwerken te zien: acte X, spice of life death drive.

“Eye draait één film per ruimte, omdat er veel muziek in mijn films zit en het niet door elkaar moet klinken”, vertelt Van der Werve. Bezoekers kunnen in en uit lopen en midden in een film vallen. “Dat maakt niet uit", zegt de kunstenaar, “want ik werk met sferen en muziek. Het is een ervaring. Ik ben een enorme fan van filmregisseur Tarkovsky. Hij zei: ‘Als je probeert te begrijpen waar het over gaat, dan mis je het punt’.” Van der Werve vindt dat bezoekers het beste zo blanco mogelijk kunnen gaan kijken, zonder beschrijving vooraf. “Iedereen is vrij om mijn werk op zijn eigen manier te interpreteren. Kunst ontstaat pas als iemand ernaar kijkt.”

Artistieke kruiswoordraadsels

Van der Werve's films zijn abstract, maar niet moeilijk, vindt hij. “Ik maak geen artistieke kruiswoordraadsels. Je kijkt naar mijn werk en het raakt je. Of niet. Net als bij muziek. Mijn creatieve leven heeft alleen zin als ik mensen raak”, zegt hij stellig. “Ik ben misschien licht contactgestoord en ik vind het makkelijker mensen mijn werk te laten zien dan een gesprek met ze te hebben.”

Film-/performancekunstenaar Guido van der Werve Beeld
Film-/performancekunstenaar Guido van der Werve

Van der Werve wilde eigenlijk pianist worden, maar durfde het niet aan omdat hij dacht niet goed genoeg te zijn. “Je bent als muzikant altijd zo goed als je laatste optreden. Bij videokunst kun je een punt achter het werk zetten en hangt het niet af van een live optreden.”

Zijn afstuderen aan de Gerrit Rietveld Academie viel samen met het ontdekken van zijn eigen werkwijze. De drie minuten durende film Nummer twee, just because I’m standing here doesn’t mean I want to, ook te zien op de tentoonstelling, was zijn afstudeerwerk. “Het was het eerste werk waarvan ik dacht dat het goed was.”

Het idee kwam tot stand toen hij in St. Petersburg was voor een uitwisseling van de studie Russisch die hij ook deed. “Op een nacht lag ik in bed met een flinke slok wodka op. Die dag had ik in het Russisch drie sarcastische zinnen op papier gezet voor een contactadvertentie voor een studieopdracht; ik was vanuit mijn raam getuige geweest van een dodelijke aanrijding van een voetganger door een auto en ik was met een vriendin met onze cultuurkaart gratis naar een voorstelling van het Mariinsky Ballet geweest. Ik voelde: deze drie dingen horen bij elkaar”, zegt Van der Werve alsof het een voldongen feit betreft. Het werd de blauwdruk van film Nummer twee.

Sindsdien laat hij zich leiden door zijn gemoedstoestand en vertrouwt hij daarop. “Het is je taak als kunstenaar om je intuïtie naar een hoger niveau te brengen. Je wordt geboren als een tabula rasa en je moet dingen uitproberen, je niet afsluiten, jezelf blijven uitdagen.” Van der Werve neemt dat behoorlijk letterlijk; hij vervult alle elementen van zijn films zelf. Hij is de hoofdfiguur in beeld, altijd in het zwart: hij rent, fietst, zwemt, speelt piano, schaakt, valt uit de lucht, wordt opgetakeld aan een kraan of staat in brand. Het is zijn stem die zijn teksten uitspreekt en hij speelt de muziek die hij zelf heeft gecomponeerd.

Beeld uit 'Nummer veertien' van Guido van der Werve Beeld
Beeld uit 'Nummer veertien' van Guido van der Werve

Van der Werve: “Ik zou het nep vinden als ik een ander daarvoor zou vragen. Het gaat over mij, over mijn wezen, mijn stemming. Het is puur autobiografisch, ik betrek alles op mezelf. Kunst geeft mij de mogelijkheid om te doen wat ik wil doen en te worden wat ik niet kon worden, zoals uitvinder of acteur.”

‘Een stuntteam blies de ruiten van mijn ouderlijk huis op’

Op zijn 39ste overkwam de kunstenaar een ernstig verkeersongeluk. Hij moest jaren revalideren. Die ervaring verwerkte hij in een speelfilm over zijn eigen leven, Nummer 18, The breath of life, die in september in première gaat. “Tijdens mijn revalidatie bleven allerlei momenten uit mijn jeugd opborrelen, die wilde ik ensceneren. Het zegt veel over wie ik ben en waar ik vandaan kom. Ik kwam er in die periode bijvoorbeeld achter dat ik door een minderwaardigheidscomplex altijd aan het overcompenseren was. Ik kon nooit iets rustig aan doen. Als ik ging hardlopen werden dat marathons en vervolgens moest ik die onder de drie uur lopen. Als ik schaakte, wilde ik grootmeester worden.”

De videokunstenaar groeide op in Papendrecht in een typisch Hollandse doorzonwoning. In film Nummer veertien, home blaast hij het ouderlijk huis op waar zijn moeder nog altijd woont. Hoe kan dat en waarom doet hij zoiets? Van der Werve: “Met een knal worden alle ramen uit de gevel geblazen. Ik vond dat een mooi idee. Een stuntteam heeft de ruiten vervangen door autoglas met hamertjes in de hoeken die na een druk op de knop de ruiten laten springen. Het windkanon daarachter doet het op een explosie lijken.” Van der Werve wordt in de film aan een kraan boven het huis getild, een strijkorkest speelt op de stoep het requiem dat hij voor de film componeerde. “Ik laat me leiden door mijn gemoedstoestand. Ik maak sit-down tragedy in de kakofonie van de wereld.”

De expositie ‘Tastbare futiliteit’ met het werk van Guido van der Werve is te bezoeken in Eye Filmmuseum in Amsterdam van 12 februari tot en met 29 mei 2022. Bij de tentoonstelling verschijnt een publicatie met een overzicht van het werk van de videokunstenaar.

Lees ook:

Alle vijftig goed? Laat de discussie over deze ‘belangrijkste kunstwerken’ maar losbarsten

Hans den Hartog Jager moest streng selecteren voor zijn overzicht van de belangrijkste kunst uit de afgelopen halve eeuw. De tentoonstelling in Museum de Fundatie vliegt alle kanten uit: van slootje springen tot de zwarte vlag van Armando.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden