Review

De drukkende schaduw van verdriet

Laszlo Darvasi: Het treurigste orkest van de wereld. Vert. Frans van Nes. Van Gennep, Amsterdam; 101 blz. - ¿ 34,90.

Niet alleen omdat met het wegvallen van het communistisch regime ook een zekere druk om te schrijven is weggevallen, maar ook omdat de literatuur is verdreven door makkelijk verteerbare lectuur en westerse glossy bladen, die immers een grotere winstmarge hebben. In zo'n situatie is het voor nieuwe schrijvers niet eenvoudig gepubliceerd te worden. Slechts een enkeling lukt het. En slechts het topje daarvan dingt in vertaling tot Nederland door.

De Hongaar Laszlo Darvasi is zo'n nieuw talent - althans volgens de achterflap van het boek. Hij is geboren in Szeged in 1962 en onder andere uitgever van het literaire tijdschrift Jelenkor. Zojuist is van hem de verhalenbundel 'Het treurigste orkest van de wereld' verschenen. Het is allerminst een vrolijk stemmende bundel. Darvasi schetst een bijna surrealistisch beeld van beklemming, angst, seks en geweld.

Het titelverhaal zet meteen de toon. De bewoners van een gezapig stadje wachten al geruime tijd op een orkest. Als er op uitnodiging van de populaire burgemeester een vreemdeling komt die in het voormalig oefenlokaal van de Trompettist een dierenhandel begint, is de teleurstelling alom groot. Tot er nachtelijke tonen beginnen te klinken uit de dierenhandel. Niemand weet wat ze met die nachtelijke concerten aanmoeten, en niemand die er blijkbaar moeite voor doet.

De muziek wordt onverwacht gesmoord wanneer bij een aanslag de burgemeester en zijn vermeende handlanger, de dierenhandelaar, worden vermoord. Het waarom van deze zinloze moordpartij wordt nergens duidelijk. En nog merkwaardiger is, bemerken de moordenaars, dat de dieren uit de winkel verantwoordelijk zijn voor de nachtelijke concerten.

'Gekke kinderen' is eveneens zo'n bizar en tegelijkertijd fascinerend verhaal. Een man krijgt na de dood van zijn vrouw allemaal wezensvreemde kinderen toegespeeld. Niemand in het dorp weet waar ze vandaan komen en waarom hij ze bij zich neemt. Dan verdwijnt deze man onverwachts, en blijven de kinderen achter. Ook dit mysterie blijft hangen in het luchtledige. Het is kenmerkend voor vrijwel alle verhalen in deze bundel: een dreigende sfeer met een ongrijpbare lading, gesitueerd binnen een totalitaire microkosmos. Het lijkt de manier van de auteur om af te rekenen met het vroegere communistische systeem.

Meermalen tijdens het lezen had ik het gevoel naar een film van de Russische regisseur Tarkovski te kijken. Zo'n film die aan je blijft kleven, zonder dat je hem precies kunt bevatten. Je doet een verhaal hoe dan ook te kort door het na te vertellen. Met verrassende beelden schildert Darvasi een impressie. “Deze man heeft me eens een verhaal verteld die een schildering was”, zegt de hoofdpersoon van een van de mooiste verhalen 'De steenbrekers van Witemberg'. Een verhaal waarin een zoon zich door middel van een vrouw aan zijn tirannieke vader probeert te ontworstelen. En daarin niet slaagt.

Donkere somberheid blijft hangen: “Ik ben, geloof ik, vaker verdrietig geweest dan vrolijk, en ook als ik misschien een keer geen reden had om mismoedig te zijn of om me bepaalde gebeurtenissen aan te trekken, en als er, laten we zeggen, een gevoel over me kwam dat men doorgaans tot de kleine vreugden en pleziertjes van alledag rekent, dan nog zag ik altijd achter al mijn vrolijkheid de drukkende schaduw van het verdriet.”

Nee, Darvasi's verhalen stemmen niet vrolijk, maar wel hoopvol over de 'nieuwe' literatuur die vanuit het voormalig Oostblok komt overwaaien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden