Recensie

De driedaagse operamarathon ‘aus Licht’ tilt je op en voert je mee

Beeld Ruth & Martin Walz

aus Licht
De Nationale Opera/Holland Festival
Gashouder, tot en met 10 juni
★★★★☆

Werd het de once in a lifetime-gebeurtenis, die ons al wekenlang ronkend en gonzend was beloofd? Het antwoord is een dubbelzinnig ‘ja’. Ja, er werd historie geschreven met deze spectaculair ogende productie van grote ­delen uit Karlheinz Stockhausens mega­lomane operacyclus ‘Licht’ – de grootste dwarsdoorsnede uit zijn zeven opera’s ooit. Ja, heel veel scènes waren overrompelend in hun ontroerende en vervoerende schoonheid. En ja, op sommige momenten was de muziek té hermetisch dichtgesmeerd, of beukte de elektronica meedogenloos in je oren als je de pech had op een ‘verkeerde’ plek pal voor een mega-speaker te zitten.

Maar de gigantische driedaagse marathon ‘aus Licht’ – een geweldige samenwerking van De Nationale Opera, het Holland Festival en het Koninklijk Conservatorium Den Haag – zette de bizarre, operateske ­wereld van Stockhausen in een fel oplaaiend licht. Toen aan het slot van meer dan vijftien uren beeld en muziek de zon stralend boven de hoofden van Cappella Amsterdam doorbrak – bloedmooi gevangen in geprojecteerde beelden – voelde je je echt opgetild en meegevoerd. Er sprak hoop­volle humaniteit uit.

Dat laatste beeld was een van de opvallende toevoegingen van regisseur Pierre Audi, die de dichtgetimmerde partituren en dwingende scenario’s van Stockhausen openbrak. Hij gaf ze lucht én licht. Dat deed Audi in sublieme samenwerking met decor- en lichtontwerper Urs Schönebaum, die een machtig mooi universum in de grote Gashouder creëerde. Deze ruimte vol licht en beweging leek ons luidkeels toe te roepen: ‘Welkom in showroom Stockhausen’. Een glimmende showroom, die soms niet meer dan dat was, iets om in bewondering naar te kijken. Maar door de subtiele details en toevoegingen van Audi klopte er in die toonzaal ook een warm hart. Niet altijd en overal, maar toch.

Kinderen

Zo was het een ronduit fantastisch idee om elk van de drie dagen te beginnen met een video, waarin kinderen met onbevangen ­directheid en middels knip-, plak- en kleurwerk het verhaal van die dag uitleggen. Daarmee werd meteen de gedachte onderuit gehaald dat Stockhausen cerebraal en onbegrijpelijk zou zijn. Schitterend om te zien hoe de kinderen elkaar verbeterden. De mooiste uitspraak kwam van een ontwapenende jongen die het over de ‘ontplofte fantasie’ van Stockhausen had.

Op dag twee kwamen ook kinderen het toneel op, en hoe. Fenomenaal hoe al die zangertjes uit verschillende nationale jeugd- en kinderkoren zich het idioom van Stockhausen eigen hadden gemaakt. Zo’n honderd kinderen zongen de complexe ­muziek helemaal uit het hoofd, zonder ook maar eventjes te haperen. Speciale vermelding verdienen de solisten uit het Nationaal Jongenskoor, die in ‘Eva’s lied’ magnifiek zongen en acteerden. Over hoop in de ­toekomst gesproken.

Fantastisch hoe goed die kinderen aan het slot al zingend achter de rattenvanger-fluitist aanliepen. Dat waren beelden om niet vlug te vergeten. En dag twee bracht muzikaal meteen een hoogtepunt in de fanfare van de ‘Samstags-Gruss’. In zwarte gewaden stonden de blazers in alle windrichtingen van de Gashouder opgesteld. Hun klanken waren een weergaloze mix van Wagners Stierhörner uit ‘Götterdämmerung’ en van de kopergroepen in Berlioz’ Requiem.

De eerste dag bracht een onvergetelijk hoogtepunt met ‘Michaels Reise um die Erde’, sowieso een van Stockhausens meest geslaagde stukken. Audi was hier op zijn best en je dacht onmiddellijk terug aan zijn sublieme Gashouder-enscenering uit 2000 van ‘Rêves d’un Marco Polo’ van Stockhausens leerling Claude Vivier.

Helikopters

En zo schieten we drie dagen heen en weer tussen bewondering en scepsis. Na de overweldigende geluidsbommen in ‘Invasion-Explosion’ volgt een om te huilen zo mooi duet tussen een sopraan en een trompettist. Je begrijpt er misschien geen zak van, toch komt de ontroerende boodschap over en aan. Helaas volgt als epiloog een knettergekke scène voor synthesizer, en dan treedt er toch verzadiging op. En in alle eerlijkheid, het beruchte ‘Helikopter-Streich­quartett’ hoeven we niet per se nog een keer te horen. En dat zegt niets over de ­inzet van de vier moedige meiden van het Pelargos Kwartet.

De derde dag is de meest hermetische van de drie. Gelukkig eindigt die met het hallucinerende ‘Engel-Prozessionen’. Puur vocale muziek, die je na alle elektronica­­geweld recht in het hart treft. Groot gejuich viel de productie na afloop ten deel. Ja, hier werd inderdaad historie geschreven.

Een overzicht van de nieuwste recensies van pop, klassiek, wereldmuziek en optredens vindt u hier.

Lees ook:

Stockhausens opera ‘aus LICHT’ is vooral ontzagwekkend

Vierhonderd musici in evenzoveel kostuums, vier klankregisseurs, vijftien camera’s, zestig vierkante meter aan LED-schermen, honderdtwintig microfoons en vier helikopters. Dat kan maar één ding betekenen: Stockhausen!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden