Nobelprijs voor de literatuur

De door #MeToo geplaagde Nobelprijs voor literatuur kijkt nu vooral naar vrouwen

De Nobelprijs. Beeld AP

Na het debacle van vorig jaar, waarin er géén Nobelprijs voor de literatuur werd uitgereikt, vallen er donderdag twee schrijvers in de prijzen. Het worden waarschijnlijk vrouwen, want de door #MeToo geplaagde Zweedse Academie wil haar reputatie herstellen.

Een primeur: niet één, maar twee schrijvers maken donderdag kans op de Nobelprijs voor de literatuur. Geplaagd door interne conflicten en een seksschandaal kon de Zweedse Academie vorig jaar geen laureaat aanwijzen. Daarom maakt het instituut donderdag zowel de winnaar van 2018 als die van 2019 bekend.

Het belooft een vrouwelijke en veelkleurige uitslag te worden, hintte Academielid Anders Olssen vorige week. “We hadden een wat meer eurocentrische blik op literatuur en nu kijken we over de hele wereld”, zei hij. “Vroeger waren we ook veel meer mannelijk georiënteerd.” Slechts 14 van de 114 vorige laureaten waren vrouw. Maar de compensatie is in zicht. “We hebben nu veel vrouwelijke schrijvers die geweldig zijn. Daarom hopen we dat de prijs en het proces eromheen een veel bredere strekking krijgen.”

Ook online wedkantoren voorspellen diversiteit. Neem de Britse website Nicer Odds. Daar komen de kanshebbers uit alle windstreken. En de eerste vijf schrijvers op de lijst zijn vrouw (zie box). Volgens sommige voorspellingen zal de Zweedse Academie voor zowel 2018 als 2019 een vrouw bekronen. Zo kan ze laten zien dat er echt een nieuwe wind waait en tegelijk afrekenen met de zweem van #MeToo die rond het instituut hangt.

Veroordeeld voor twee verkrachtingen

Want hoe zat het ook alweer? In november 2017 – een paar weken na de eerste #MeToo-klachten tegen de Amerikaanse filmproducent Harvey Weinstein – stapten achttien Zweedse vrouwen anoniem naar de pers. Ze beschuldigden Jean-Claude Arnault, een invloedrijk man uit het Zweedse culturele leven, van seksueel misbruik. Een jaar later werd Arnault inderdaad veroordeeld voor twee verkrachtingen. Hij kreeg twee jaar cel en een boete. En in zijn val sleurde hij de Academie mee.

Officieel was Arnault weliswaar geen lid van het instituut, maar hij presenteerde zich vaak wel als zodanig. Hij ontving subsidies van de club en pochte erover dat hij via zijn vrouw, dichteres en Academielid Katarina Frostenson, invloed had op de keuze voor de Nobelprijswinnaars. Ook had hij in zeven afzonderlijke jaren voortijdig de Nobel-laureaat onthuld, zodat vrienden er bij wedkantoren aan konden verdienen.

Zijn vrouw nam het binnen de Academie voor hem op. Er ontstond een pro- en een anti-Arnault-kamp, de sfeer raakte verziekt en zes van de achttien leden (voor het leven benoemd) stapten op. Toen greep de overkoepelende Nobelstichting in. Het ruziënde clubje mocht de prijs een jaar niet uitreiken. Eerst orde op zaken stellen. Als dat niet lukte, zou de Zweedse Academie voorgoed aan de kant worden geschoven.

Verzekerd van frisse perspectieven

De Academie heeft sindsdien schoon schip gemaakt: iedereen die betrokken was bij het schandaal, is weg, verzekert de Nobelstichting. Ook Frostenson is na lang verzet opgestapt, zij het met een levenslange uitkering van 1200 euro per maand en met een vergoeding om in een appartement van de Academie te blijven wonen.

Op de vrijgekomen posten zijn nieuwe leden benoemd, onder wie een secretaris: de 54-jarige hoogleraar letteren Mats Malm. Daarnaast helpen voortaan steeds vijf externe deskundigen mee met het aanwijzen van een winnaar. Zo blijft de Academie verzekerd van frisse perspectieven. Verder heeft de Nobelstichting een gedragscode opgesteld tegen belangenverstrengeling, nepotisme en lekken.

Maar is dat voldoende om het vertrouwen van het publiek te herstellen? De Zweedse pers heeft bedenkingen. Zo zit Academielid Horace Engdahl, een vriend en vurig pleitbezorger van de gevallen Arnault, nog altijd op zijn plaats. Ondanks expliciete kritiek van de Nobelstichting worden de leden van de Academie ook nog steeds voor het leven benoemd. Daardoor blijft het lastig om in opspraak geraakte types te lozen.

De opmerkelijkste reserve klinkt door in de Zweedse krant Svenska Dagbladet. Literatuurredacteur Madeleine Levy waarschuwt ervoor dat de winnaars de Nobelprijs donderdag weleens zouden kunnen weigeren. Dat zou voor de 233 jaar oude Zweedse Academie de genadeklap betekenen.

Top-10 gedomineerd door vrouwen

Eeuwig genoemde favorieten als de Japanse schrijver Haruki Murakami (70) en de Keniaanse schrijver Ngugi Wa Thiong’o (81) wachten tot dusver elk jaar tevergeefs op een telefoontje uit Stockholm. Dit jaar waarschijnlijk weer, want als we de wedkantoren mogen geloven, gaan uitsluitend vrouwen met de eer strijken. De top-10 van het Britse ‘Nicer Odds’ wordt gedomineerd door vrouwen:

1. Anne Carson
2. Margaret Atwood
3. Maryse Condé
4. Olga Tokarczuk
5. Lyudmila Ulitskaya
6. Ngugi Wa Thiong’o
7. Haruki Murakami
8. László Krasznahorkai
9. Marilynne Robinson
10. Péter Nádas

Anne Carson (69) is een Canadese dichteres, essayiste en vertaalster van vooral Griekse klassieken. Schrijfster en dichteres Margaret Atwood (79), eveneens afkomstig uit Canada, behandelt in haar werk vaak feministische thema’s. En Maryse Condé (82), een Franse schrijfster uit het Caraïbische Guadeloupe, heeft beschreven hoe het kolonialisme de wereld heeft veranderd en hoe de nazaten van slachtoffers nu hun recht opeisen. Vorig jaar won zij de Alternatieve Nobelprijs voor literatuur, ingesteld door critici die betreurden dat er toen geen officiële prijs was.

Lees ook:

De Nobelprijs voor de literatuur wordt nooit meer de oude

De Nobelprijs voor de literatuur moest op de schop, vonden critici die vorig jaar een alternatieve prijs uitreikten. Het oorspronkelijke Nobelcomité voor de literatuur, de Zweedse Academie, was ernstig beschadigd. Vijf vragen over de toekomst van de literaire Nobelprijs.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden