‘De dood van Avicii heeft ook iets moois voortgebracht’

Vandaag precies een jaar geleden overleed de Zweedse Tim Bergling, die wereldberoemd werd als dj Avicii. Beeld EPA

De dood van de Zweedse dj en producer Avicii, precies een jaar geleden, trof de muziekwereld als een mokerslag. Een discussie barstte los over de druk die rust op de schouders van dj’s, die vaak al als tieners aan hun muziekcarrière beginnen. Is er iets veranderd?

Zijn eigen groengrijze ogen keken hem onderzoekend aan. Daan Romers was net gearriveerd in het Amerikaanse Philadelphia, waar hij die avond als dj Dannic zijn hits zou draaien voor bijna duizend fans. Maar plots raakte hij in paniek, een beklemmend gevoel dat hem de laatste maanden vaker bekroop. Bij ieder binnenkomend appje ging zijn hartslag omhoog, e-mails stapelden zich ongeopend op in zijn inbox.

Daar, in die badkamer van het zoveelste hotel dat hij tijdens zijn wereldtour aandeed, keek de Bredase dj en producer zichzelf lang aan in de spiegel. Wat ben je aan het doen?, vroeg hij zichzelf hardop af.

“Hoewel optreden me altijd energie geeft, brak al het andere wat bij mijn carrière kwam kijken me langzaam op. De druk om continu nieuwe nummers te moeten uitbrengen, juridisch getouwtrek om contracten, de verantwoordelijkheid voor de mensen die voor me werkten. Ik bleef hangen in de negativiteit.”

Een maand daarvoor was zijn Zweedse collega Avicii op 28-jarige leeftijd overleden. Tim Bergling, zoals de echte naam van de wereldberoemde dj en producer van electronic dance muziek (edm) luidt, pleegde op 20 april 2018 zelfmoord, vandaag precies een jaar geleden.

Zijn dood trof de muziekwereld als een mokerslag. Bergling stond te boek als een sympathieke en bescheiden twintiger met een groot talent voor ongecompliceerde en opbeurende popmuziek. Zijn monsterhits als ‘Le7els’ en ‘Wake Me Up’ neurieden luisteraars na ze een enkele keer te horen moeiteloos mee.

Wat hem ook onderscheidde van de meeste collega’s, was zijn openheid over zijn depressies en de schaduwkanten van de faam die hij op jonge leeftijd vrij plots had vergaard. Hoewel zijn opzwepende nummers anders deden vermoeden, gaf Bergling aan niet altijd gelukkig te zijn.

Torenhoge verwachtingen

Hij was geen podiumbeest, erkende de superster, en worstelde met zichzelf. Ook het omgaan met de torenhoge verwachtingen van zijn fans en management, het non-stop toeren door verschillende tijdzones en de eenzaamheid die het bestaan als dj met zich meebrengt, vielen hem zwaar. In alcohol leek Bergling een uitweg te vinden.

Na problemen met zijn galblaas en alvleesklier besloot de Zweed op zijn 26ste als dj met pensioen te gaan. Hij wilde zich focussen op het produceren van muziek. ‘Ik weet dat ik gezegend ben dat ik de wereld over kan reizen om op te treden’, schreef hij in een verklaring aan zijn fans. ‘Maar er blijft te weinig plek over voor het leven van een normaal persoon achter de artiest.’

Over zijn slopende tourleven verscheen een half jaar voor zijn dood de documentaire ‘Avicii: True Stories’, te zien via Netflix. “In combinatie met Tims overlijden heeft die film de ogen van het publiek geopend”, zegt Romers. “Naast het geld en de glamour wordt er nu ook gesproken en geschreven over de keerzijdes van dit prachtige beroep, over de druk om in the picture te blijven. Als je een keer ‘nee’ zegt tegen een optreden, staan er zo tien anderen klaar.”

En ook binnen de muziekindustrie is een discussie losgebarsten, ziet de dj. “Neem het laatste Amsterdam Dance Event, afgelopen oktober. Niet alleen waren er lezingen over stress en de mentale gezondheid van artiesten, ook achter de schermen spraken wij dj’s onderling over ons werk. Op welke momenten pak jij je rust? Hoe doe jij dat met slapen tijdens een tour? We hebben allerlei tips en tricks uitgewisseld.”

Zelf besloot Romers na dat bewuste badkamermoment op de rem te trappen. “Vier jaar geleden was ik al eens uitgedroogd en oververmoeid in het ziekenhuis beland. Toen heb ik een tourmanager aangenomen en wat andere dingen aangepast. Maar naar aanleiding van vorig jaar heb ik het roer pas echt rigoureus omgegooid.”

Om een burn-out te voorkomen, heeft dj Dannic het aantal optredens dat hij wekelijks geeft teruggeschroefd naar twee en toert hij twee keer per jaar meerdere weken achter elkaar, met rustdagen tussendoor. Maandag is zijn vaste vrije dag en iedere woensdag sport hij met een personal trainer. Ook de hotels waarin hij verblijft moeten een gym hebben die 24 uur per dag open is, zodat hij overtollige energie rond optredens kwijt kan. Bovendien vraagt Romers om fruit en water in de kleedkamer.

“Het is nog steeds keihard werken, want naast optreden zit ik ook veel in de studio. Maar zo houd ik het vol. Ik ben kritischer naar mijn schema gaan kijken, net als mijn manager en de anderen die voor mij werken. Ook belangrijk: mijn boekingskantoor zorgt dat ik nu niet zaterdag in Griekenland sta en maandag in Tokio, maar rijgt shows in regio’s aan elkaar. Reis ik naar Azië, dan treed ik daar nu vijf keer op in plaats van een show en weer door.”

Ouders

Dat clusteren van concerten ziet Hans Dobbenberg populairder worden in de dancescène. Hij is voorzitter van de Dutch DJ Foundation, een stichting die enkele ouders van jonge en Nederlandse wereldberoemde dj’s in 2015 hebben opgericht om aanstormende artiesten voor te lichten over de valkuilen van het bestaan als dj.

“Sinds de dood van Avicii zit de schrik er behoorlijk in, ook bij mij als vader van dj Julian Jordan. Mijn gezag heb ik nog niet hoeven laten gelden, maar met zijn management staat nu de afspraak dat ik op mentaal en fysiek gebied meekijk. Via een speciaal appje kan ik op ieder moment van de dag zijn agenda inzien. Hij treedt al gauw honderd keer per jaar op en daar moeten wel voldoende rustmomenten tussen zitten.”

Hoewel het misschien wrang klinkt, gaat Dobbenberg verder, heeft het overlijden van Bergling op die manier ook iets moois voortgebracht. “Hoewel dat voor dj’s uit de top tien van de wereld makkelijker is dan voor beginnende muzikanten, hebben de toppers meer macht gekregen om aan te geven waar hun grenzen liggen. Zo kunnen ze zeggen dat ze een maximum aantal keer willen optreden of besluiten een stapje terug te doen.”

Dj Hardwell en het Metropole Orkest tijdens zijn laatste optreden. Beeld ANP

Liefde en aandacht

De voorzitter wijst naar Hardwell, de Bredase dj die afgelopen september bekendmaakte voor onbepaalde tijd geen shows meer te geven. De artiest, die meerdere keren is uitgeroepen tot beste dj van de wereld, verklaarde dat 24 uur per dag Hardwell zijn ‘te weinig energie, liefde en aandacht’ voor zijn leven als normaal persoon overliet. ‘Voor nu wil ik gewoon een tijd mezelf zijn.’

Hoe komt het dat het zo vaak artiesten uit de dancewereld zijn, die dreigen te bezwijken onder de druk van wereldfaam? Los van Hardwell en Avicii bekenden ook grote dj’s als Headhunterz, Carl Cox en Nicky Romero te hebben geworsteld met hun geestelijk welzijn. En dat is pas het begin van het lijstje.

“Pop, rock en hiphop zijn cyclisch”, verklaart Olga Heijns, die als manager twintig jaar in het vak zit en Laidback Luke in haar stal heeft, een dj die tot twee keer toe opgebrand raakte. “Artiesten uit die genres duiken de studio in, brengen een album uit, promoten de plaat en gaan dan toeren met hun album. Zo’n tour kan maanden of een jaar duren, maar heeft een einde, waarna je even thuis kunt uitpuffen voordat je opnieuw de studio betreedt.”

Dance mist zo’n structuur. “Voor dj’s stopt het nooit. 365 dagen per jaar zijn ze aan het werk, over de hele wereld. Ze missen een anker, een thuis, een sociaal leven. En in die unieke wereld komen steeds jongere dj’s binnen, die plots beroemd worden en een berg verantwoordelijkheden op hun bord krijgen. In sommige gevallen staan zelfs ouders op de loonlijst, of hun beste vrienden. In de documentaire over Avicii kun je zien hoe zijn maten hem pushen door te gaan. ‘Denk aan het geld’. Toen ik dat zag moest ik de film echt even stopzetten.”

Het overlijden van de Zweedse dj heeft mensen binnen en buiten het wereldje doen beseffen dat dance topsport is, ziet Heijns. “Stress en paniekaanvallen zijn nu bespreekbaar, de waakzaamheid is gegroeid. Ik denk dat er een belangrijke taak ligt voor managers als ik. Wij moeten onze artiesten afschermen als er beslissingen worden genomen. Zijn de randvoorwaarden van een concert niet goed? Dan gaat het optreden niet door, ook al wil mijn artiest per se op dat festival staan en gaat het om een bedrag dat gelijkstaat aan de aanbetaling van mijn nieuwe huis.”

Niet luxe genoeg

Dat is vaak lastig, net als het herkennen van mentale problemen bij dj’s. “Tien jaar geleden cancelde een van mijn artiesten last minute een show. Hij weigerde op het vliegtuig te stappen, dat volgens hem niet luxe genoeg was. ‘Wat flik je me nou, verwende klootzak?’, dacht ik toen. Nu weet ik dat hij zich verschuilde achter die smoes, achteraf gezien had die jongen waarschijnlijk een paniekaanval. Mijn houding is met het verstrijken van de jaren echt veranderd.”

De manager noemt de discussie over het artiestenbestaan een belangrijk begin. “Maar we zijn er nog lang niet. We moeten het thema van de mentale en fysieke gezondheid van artiesten blijven aanjagen. Daarom praat ik nu ook met jou, normaliter geef ik geen interviews.”

Heijns mist concrete initiatieven. “In landen als het Verenigd Koninkrijk en Amerika zijn er vakbonden voor artiesten, net als onderzoek naar de problemen van muzikanten en hulplijnen met ervaringsdeskundigen uit het wereldje. Hier kun je als je mentaal of fysiek in de knoop raakt enkel terecht bij instanties en coaches die de specifieke problematiek binnen de dj-cultuur niet kennen. Dat maakt hulpverlening moeilijk.”

Joey Lelieveld beaamt dat. En hij kan het weten: als dj JoeySuki eindigde hij in 2014 met een burn-out. “Sessies met psychologen liepen stroef. Ze begrepen de context van het leventje niet, ze snapten niet wat er met je hersenen gebeurt als je via Spanje in Zuid-Afrika aankomt, na problemen met de douane voor 20.000 man speelt om vervolgens alleen in je hotelkamer te verdwalen in je gedachten.”

De dj besloot in het gat te springen. Sinds een krappe drie jaar steunt hij dj’s als artiestencoach. “En wat me is opgevallen: mijn klantenbestand maakte eind vorig jaar een spurt door. 35 artiesten komen elke maand langs, sinds kort ook grotere namen en zelfs managers. Ook is het aantal nationale en internationale lezingen waarvoor ik word gevraagd het afgelopen jaar verdubbeld tot tien. Ja, Aviciis dood heeft iets goeds in gang gezet. Het is misschien een babystapje, maar het is wel een stap.”

Nieuw album Avicii

Dol op het podium was hij niet, maar muziek maken deed Tim Bergling, alias Avicii, tot op de dag van zijn dood. Een nieuw album stond in de steigers. Om de Zweedse dj te eren, heeft zijn familie de plaat afgemaakt, op basis van zijn notities, e-mails en sms’jes over muziek. ‘Tim’ telt zestien nummers en komt 6 juni uit.

Het eerste nummer, ‘SOS’, is anderhalve week geleden al uitgebracht, met zang van Aloe Blacc. Het is een vrolijk klinkend lied met een dieptrieste lading. Bergling verwijst met de tekst onder meer naar zijn drugsgebruik en slaapgebrek. ‘Hoor je mijn noodkreet?’, klinkt Blacc. ‘En kun je me helpen om mijn geest tot rust te brengen?’ De opbrengst van het album gaat naar de Tim Bergling Foundation, de stichting die zijn familie heeft opgericht om mensen met psychische problemen te helpen.

Lees ook:

Overleden mega-dj Avicii was open over de tol van zijn roem

De jong overleden megaster Avicii was niet alleen muzikaal invloedrijk. Ook zijn openheid over zijn mentale problemen vond weerklank in de dancewereld.

Hoe Martin Garrix nuchter blijft

Het succes kan niet op voor de 21-jarige Martijn Garritsen, alias superster Martin Garrix. Hij scoort hit na hit, vliegt met zijn tour de wereld over en is uitgeroepen tot de beste dj. ‘Mijn leven is bizar’, blijft hij zeggen tijdens een interview op Ibiza.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden