Dragan Bakema als Thomas Newton in ‘Lazarus’. Beeld Jan Versweyveld

Recensie Musical

De dood als verlossing in Bowies requiem ‘Lazarus’

Musical
Lazarus
Stage Entertainment
★★★★☆

ln de Nederlandse versie van de Bowie-musical ‘Lazarus’ ligt het tempo hoog en speelt muziek een hoofdrol, al blijft Bowie zíngen nog een hele kunst.

Een man in de war. Levend in een niemandsland dat eruitziet als een grauw New Yorks appartement, maar dat voelt als het wachtportaal van de dood. Thomas Newton woont daar en het maakt hem gek. Hij drinkt gin, eet pennywafels en kijkt naar de lege en verwarrende beelden die voorbijflitsen op het metershoge tv-scherm in zijn kamer. Iedere dag sterft hij een beetje meer, maar de dood komt hem niet verlossen.

Newton was de hoofdpersoon in de roman ‘The Man Who Fell to Earth’ van Walter Tevis en in de gelijknamige film uit 1976, waarin David Bowie hem speelde. Hij was een schijnbaar onsterfelijke, op aarde gestrande alien die liefdespijn leed en tevergeefs probeerde om naar zijn eigen planeet terug te keren. Bowie, al langer gefascineerd door het buitenaardse, wilde graag een vervolg maken op dit verhaal, maar dan in de vorm van een musical, met zijn eigen – bestaande én nieuwe – muziek. Het werd zijn requiem, want enkele weken na de New Yorkse première van ‘Lazarus’ in december 2015 overleed hij. Zondag ging Lazarus in Amsterdam in première, vertaald naar het Nederlands, maar de Bowie-songs zijn nog steeds in het Engels.

De worstelende mens

Terwijl in het bijbelverhaal Lazarus ­opstaat uit de dood, zien we in de voorstelling een man die wankelt op de rand van dood en leven. Volgens de letter van het drama is Newton (Dragan Bakema) inderdaad de alien die terug wil naar zijn planeet. Hij peinst zelfs over de raket die hij hiervoor wil bouwen. Interessanter is het thema van de worstelende mens dat hieronder ligt. Herkenbaarder ook. Alles in Newtons leven is voorbij: liefde, erkenning, houvast, zelfs zijn herinneringen ontglippen hem. Wat moet hij hier, in dit leven, nog langer? Hij wil weg, naar de sterren, en komt dan in de krochten van zijn brein een naamloos, engelachtig wit meisje tegen dat hem wil helpen. Dit meisje begrijpt hem en brengt hem hoop. Newton en het publiek zien haar, maar voor andere personages is ze een wolkje in zijn hoofd.

Bakema speelt de desperate Newton vol overgave. Je ziet hem worstelen met zijn verleden en mooi heen en weer schieten tussen pijn, bijna kinderlijke hoop en zijn verlangen naar verlossing. Dat je toch niet optimaal met hem mee kunt leven komt grotendeels door het script van Enda Walsh. Op zich is het prima dat scènes en locaties dwars door elkaar heen lopen. De fragmentarische stijl van Walsh en regisseur Ivo van Hove, die ook de originele versie ­regisseerde, houdt het tempo hoog en zorgt dat je verschillende personages tegelijkertijd kunt volgen. Maar meerdere scènes zijn zo ongrijpbaar, onverklaarbaar en afleidend dat de kijker het spoor vaak bijster raakt. Dan flitst –alsof jouw brein net zo verward is als dat van Newton – door je hoofd: hoezo zien we in het verhaal nu deze scène? Hoezo horen we nu dit lied? Hoezo zien we nu deze projectie?

Ook zijn verschillende personages niet of nauwelijks nodig, waardoor we te lang wegblijven bij het verhaal van Newton, het meisje én Newtons assistente Elly (Noortje Herlaar). Elly verdiept het thema ‘ware liefde’: ze voelt hoe Newton lijdt onder het gemis van zijn grote, vroegere liefde en daardoor realiseert zij zich hoe leeg haar eigen liefdesleven is. Ze projecteert tevergeefs haar liefde op Newton en wordt gebruikt door de dood verspreidende Valentine.

Indrukwekkend toneelbeeld

De haperingen in het verhaal voel je minder door enerzijds het indrukwekkende toneelbeeld van Jan Versweyveld en Tal Yarden (video-ontwerp), dat prachtige sferen neerzet met alom ­uitvloeiende pikzwarte inkt, knalrood bloed, tientallen zwarte ballonnen die met veel lawaai kapot worden geprikt en projecties van kleurrijke planeten. 

Anderzijds is er natuurlijk de muziek van Bowie die heel nadrukkelijk aanwezig is. Enda Walsh koos nummers uit Bowies hele oeuvre en Bowie schreef een paar extra songs. De liveband is vol in beeld, op een verhoging achter glas, opdat duidelijk is waar de inspiratie voor deze voorstelling vandaan kwam. De songs van Bowie zijn op zichzelf al vrij theatraal: verhalend, met vaak een sterke opbouw, waardoor ze zich goed lenen voor een theatervoorstelling. Voor Lazarus bewerkte hij (met Henry Hey) zijn eigen nummers, die wat vollere, warmere arrangementen kregen, onder meer met nadrukkelijke koperblazers en soms een wat trager tempo. Ook de opbouw is soms sterker: kleiner beginnend en groter eindigend. Die nieuwe versies werken goed: ze passen bij de personages en toch blijf je het Bowie-idioom voelen.

Dat Bowie zingen nog een hele kunst is, blijkt ook weer. Helaas gaat het niet iedereen goed af. Bakema zingt met de juiste intentie maar heeft moeite met sommige noten. Ook voor Thomas Cammaert (in een kleine rol) is de muziek te hoog gegrepen. Noortje Herlaar kan Bowie aan en laat ook haar diepere geluid horen, Pieter Embrechts (Valentine) zingt heerlijk overtuigend en warm, en de piepjonge Juliana Zijlstra (het meisje) zingt prachtig ijl en engelachtig. Mooi ook hoe zij bij het slot samen met Newton, doordrenkt van wit bloed, speelt en stoeit en hem helpt met zijn droom naar het licht.

Lees ook:

Hoe doe je dat, Bowie zingen? ‘Je moet een eigenheid hebben, die zich aan zijn eigenheid kan meten’

Sven Ratzke maakt een theaterprogramma vol Bowie-songs. Noortje Herlaar staat in ‘Lazarus’, de internationale theaterhit die David Bowie vlak voor zijn dood in 2016 voltooide. Veel nummers in de musical zijn eigen werk dat Bowie opnieuw heeft bewerkt. Aan Ratzke en Herlaar de vraag: hoe doe je dat, Bowie zingen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden