Review

De dochter van de gazan

Jaap de Berg

Aan de Rainbowpockets is deze maand ’Eva’ toegevoegd, de meest duurzame roman van Carry van Bruggen (1881-1932). Het komt goed uit dat tegelijkertijd een kleine studie is verschenen die als introductie kan dienen tot haar hele oeuvre.

Met ’De dochter van een gazan’ – Van Bruggens vader was zo’n joodse voorzanger – wil Madelon de Keizer overigens meer bieden dan een inleiding tot het werk van de schrijfster, journaliste en filosofe. Ze tracht aannemelijk te maken dat het van Europese statuur is.

Hiertoe beschrijft ze hoe Carry van Bruggen zich bezighield met onderwerpen die ook elders in West-Europa op de culturele agenda stonden: zionisme (waar ze als individualiste, anders dan haar broer Jacob Israël de Haan, nooit van gediend was), modernisme, de invloed van de Eerste Wereldoorlog op samenlevingen en de veranderende verhoudingen tussen de seksen.

Maar hoort ze daarom thuis in, bijvoorbeeld, ’het rijtje van () Marcel Proust, T. S. Eliot, Valéry Larbaud en Virginia Woolf’? De vergelijkende analyses die zo’n bewering moeten staven, ontbreken.

Treffende indrukken geeft De Keizer wel van het Nederlandse -- en Duitse -- culturele klimaat anno 1900-1930, waarin een racistisch nationalisme aan joodse auteurs erkenning kon onthouden. Zo verkondigde de schrijver Carel Scharten dat ,,de dichter, die als het ware de zingende ziel is van zijn volk, nooit een vreemdeling, en dus ook nimmer een jood [kan] zijn’’.

Met haar kanttekeningen bij ro-yaal geciteerde bevindingen van andere experts overvoert De Keizer zo nu en dan vreemdelingen in het Jeruzalem van de Van Bruggen-specialisten. Die zullen er vooral in geïnteresseerd zijn, hoe en in welke context een autodidact uit een orthodox-joods milieu, ’hardnekkig op zoek naar een persoonlijke waarheid’, zich ontwikkelde tot een geassimileerde Jodin, een geëmancipeerde vrouw en de schrijfster van ’Eva’ en ’Prometheus’. Hun biedt De Keizer geen hoorn des overvloeds, maar genoeg om ’De dochter van een gazan’ te verwelkomen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden